Renee Hirschon Philippakis.

Η Ρενέ Χίρσον-Φιλιππάκη (Renée Hirschon Philippakis, 1944 – 27 Οκτωβρίου 2026) ήταν διακεκριμένη κοινωνική ανθρωπολόγος και ακαδημαϊκός με διεθνή αναγνώριση, της οποίας το έργο συνδέθηκε στενά με την Ελλάδα, τη μελέτη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής και τη συλλογική μνήμη. Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών.

Διετέλεσε Ομότιμη Εταίρος (Emerita Fellow) στο St Peter's College, Ερευνητική Συνεργάτιδα στη Σχολή Ανθρωπολογίας (SAME) και στο Κέντρο Προσφυγικών Σπουδών.Υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη του πρώτου τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στην Ελλάδα (στη Μυτιλήνη), όπου υπηρέτησε ως τακτική καθηγήτρια και πρώτη Πρόεδρος του τμήματος από το 1987 έως το 1997/1998.Δίδαξε επί σειρά ετών στο Oxford Brookes University και συμμετείχε ενεργά στη διευθύνουσα επιτροπή του προγράμματος SEESOX στο St Antony's College.

Η Ρενέ Χίρσον έζησε για αρκετά χρόνια στην Κοκκινιά (σημερινή Νίκαια του Πειραιά) κατά τη δεκαετία του 1970, προκειμένου να πραγματοποιήσει την εκτενή εθνογραφική της έρευνα.
Συγκεκριμένα, για τις ανάγκες της διατριβής της και του μετέπειτα εμβληματικού βιβλίου της «Κληρονόμοι της Μικρασιατικής Καταστροφής», εγκαταστάθηκε σε μια προσφυγική γειτονιά της Κοκκινιάς. Εκεί συγκατοίκησε με τους απογόνους των Μικρασιατών προσφύγων, καταγράφοντας την καθημερινότητά τους, τις οικογενειακές δομές, τις θρησκευτικές παραδόσεις και τον τρόπο με τον οποίο διατηρούσαν ζωντανή τη συλλογική μνήμη της πατρίδας τους.

Τα κυριότερα βιβλία της:

«Heirs of the Greek Catastrophe: The Social Life of Asia Minor Refugees in Piraeus» (Κληρονόμοι της Μικρασιατικής Καταστροφής: Η κοινωνική ζωή των Μικρασιατών προσφύγων στον Πειραιά) – Η σπουδαιότερη μελέτη της.
«Crossing the Aegean: An Appraisal of the 1923 Compulsory Population Exchange Between Greece and Turkey» – Συλλογικός τόμος υπό την επιμέλειά της για την ανταλλαγή πληθυσμών.
«Women and Property - Women as Property» (1984) – Μια διεθνής κοινωνιολογική και ανθρωπολογική μελέτη για τη σχέση των γυναικών με την ιδιοκτησία.



Προσωπική Ζωή
Ήταν παντρεμένη με τον Έλληνα αρχιτέκτονα και μουσικό Μανώλη Φιλιππάκη, με τον οποίο απέκτησε δύο γιους, τον Νίκο και τον Γιάννη (ο Γιάννης Φιλιππάκης είναι ο γνωστός frontman του βρετανικού indie rock συγκροτήματος Foals).

Μαρία Καλαμπόκα

 Η Μαρία Καλαμπόκα (με το ψευδώνυμο «Γιαννάκης») ήταν μια εμβληματική μορφή της Εθνικής Αντίστασης στη Θεσσαλία. Σε ηλικία μόλις 16 ετών, εντάχθηκε ενεργά στον αγώνα κατά των δυνάμεων Κατοχής ήδη από το 1942.

📜 Η Δράση της στην Αντίσταση

• Το Ψευδώνυμο: Για να προστατεύσει την ταυτότητά της και την οικογένειά της, αλλά και για να κινείται πιο εύκολα στις επικίνδυνες αποστολές, υιοθέτησε το ανδρικό όνομα «Γιαννάκης».
• Ο Ρόλος της: Έδρασε κυρίως ως σύνδεσμος, αγγελιοφόρος και πληροφοριοδότης των ανταρτών στα βουνά και τα χωριά της Θεσσαλίας. Μετέφερε κρίσιμα μηνύματα, πολεμοφόδια και πληροφορίες για τις κινήσεις των κατοχικών στρατευμάτων, ρισκάροντας καθημερινά τη ζωή της.
• Το Ιστορικό Πλαίσιο: Η περίπτωση της Μαρίας Καλαμπόκα αποτυπώνει τη μαζική και ηρωική συμμετοχή των νέων γυναικών και των εφήβων της επαρχίας (μέσω οργανώσεων όπως η ΕΠΟΝ και ο ΕΛΑΣ) στην ελληνική αντίσταση.

Δεν διασώζονται στη βιβλιογραφία ή στα ψηφιοποιημένα αρχεία της Εθνικής Αντίστασης συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το πότε πέθανε η Μαρία Καλαμπόκα ή για την τύχη της οικογένειάς της

.

Η αναφορά στο όνομά της προέρχεται από σύντομες καταγραφές της περιόδου (όπως σε έντυπα ή ιστορικά αφιερώματα για τη συμβολή των γυναικών στον αγώνα), οι οποίες εστιάζουν αποκλειστικά στη δράση της ως 16χρονη κοπέλα με το ψευδώνυμο «Γιαννάκης» στη Θεσσαλία το 1942. [

Πολλές από αυτές τις νεαρές αντάρτισσες και τους συνδέσμους είτε έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των κατοχικών συγκρούσεων και των μετέπειτα διώξεων, είτε επιβίωσαν αλλά τα μετέπειτα βιογραφικά τους στοιχεία δεν καταγράφηκαν επίσημα, εκτός αν υπήρχε κάποια ειδική αναφορά από τοπικούς συλλόγους αντιστασιακών.

Χρυσούλα Ταμία - Τζεφρώνη

Η Χρυσούλα Ταμία - Τζεφρώνη ήταν γυναίκα αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης που κατετάγη στο 50ό Σύνταγμα Πιερίων του ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) στη Μακεδονία, γύρω στο 1943.

Η παρουσία της καταγράφεται σε ιστορικές αναφορές και φωτογραφίες (όπως του Σπύρου Μελετζή) σχετικά με τη συμμετοχή των γυναικών στον ένοπλο αγώνα και την ένταξή τους στις αντάρτικες ομάδες των βουνών την περίοδο της Κατοχής.

 
Εντάχθηκε στο 50ό Σύνταγμα Πιερίων σε μια περίοδο που οι γυναίκες που βρίσκονταν στα τμήματα του βουνού ήταν ελάχιστες (μόλις 3-4 αντάρτισσες).

 
Έγραψε και εξέδωσε αυτοβιογραφική μαρτυρία για τη διαδρομή της με τίτλο: «Μια αντάρτισσα από τα Πιέρια. Μαρτυρίες από τη διαδρομή μου» (προσωπική έκδοση, Αθήνα, 2000).

Ligia Montoya

 Η Λίτζια Μοντόγια (23 Φεβρουαρίου 1920 - 18 Απριλίου 1967) ήταν Αργεντινή καλλιτέχνιδα διπλώματος χαρτιού, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο σε όλες τις πτυχές της «χρυσής εποχής» του διεθνούς κινήματος οριγκάμι από τη δεκαετία του 1950, από την οποία αναπτύχθηκε το σύγχρονο καλλιτεχνικό οριγκάμι - δηλαδή, το καινοτόμο δίπλωμα χαρτιού που εξερευνά μια ποικιλία διαφορετικών προσεγγίσεων, αντί να επαναλαμβάνει περιορισμένα παραδοσιακά σχήματα.

Βιογραφία

Η Ligia Montoya γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες της Δημοκρατίας της Αργεντινής . Από ντροπαλή και αποσυρμένη φύση, παρόλα αυτά είχε εκτεταμένη αλληλογραφία με κορυφαίους χάρτινους φακέλους διεθνώς, και ήταν ιδιαίτερα σεβαστή, ως ο «Άγγελος του Origami», και ως εκ τούτου επηρέασε την ανάπτυξη αυτής της σύγχρονης τέχνης. Αν και δεν δημοσίευσε ποτέ ένα προβλεπόμενο βιβλίο με τα πολυάριθμα σχέδιά της, δημοσίευσε πολλά πρωτότυπα μοντέλα στο εξωτερικό. Για πολλά χρόνια, τα μόνα στοιχεία για τη ζωή της βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε μια σειρά από σύντομες πηγές, ποικίλης αυθεντίας. Τα στοιχεία ήταν αμφιλεγόμενα και σε ορισμένα σημεία διστακτικά. Μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχε καν μια συγκεκριμένη ημερομηνία γέννησής της από την οποία να μπορούν να μετρηθούν. Η πιο πλήρης βιογραφία μέχρι σήμερα είναι το βιβλίο με τίτλο «Paper Life» και η ισπανική του έκδοση «El Angel del Origami» της Laura Rozenberg.

Στα νιάτα της, η Ligia Montoya ταξίδεψε από το Μπουένος Άιρες στην Ισπανία , όπου ολοκλήρωσε την πρωτοβάθμια και στη συνέχεια τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Με το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και το κλείσιμο των πανεπιστημίων το 1936, επέστρεψε στην Αργεντινή, γράφτηκε στη λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες και σπούδασε για ένα δεύτερο πτυχίο στη βιβλιοθηκονομία ( bibliotecología ). Ξεκινώντας το 1938 στην Κόρδοβα της Αργεντινής, ο Δρ. Vicente Solórzano Sagredo δημοσίευσε μια φιλόδοξη σειρά βιβλίων origami. Αρχικά, αυτά ήταν εικονογραφημένα με φωτογραφίες. Στη συνέχεια, προσέλαβε τη Ligia Montoya για να κάνει προσεκτικά σχέδια, χρησιμοποιώντας το πολύπλοκο σύστημα σημειογραφίας του Solórzano. Ωστόσο, το έργο της εκεί, όχι μόνο ως εικονογράφος αλλά, αναγκαστικά, ως αναλύτρια -ακόμα και βελτιωτική- των πτυχώσεών του, δεν αναγνωρίστηκε. 

Για πολλά χρόνια, ξεκινώντας από το 1952, η Ligia Montoya είχε εκτεταμένη επικοινωνία με τον Αμερικανό Gershon Legman , με τον οποίο συνεργάστηκε για χρόνια πάνω σε τεχνικές και καλλιτεχνικές πτυχές της χαρτοδιπλώματος. Το πιο διάσημο αναλυτικό της επίτευγμα ήταν η ανακατασκευή της βάσης για τη διάσημη λιβελούλα από την ιαπωνική Kayaragusa .  Μέσω του Κέντρου Origami της Νέας Υόρκης (τώρα OrigamiUSA) και των διασυνδέσεων του Legman, η Ligia Montoya ανέπτυξε εκτεταμένη επικοινωνία με την ιδρύτρια του κέντρου, Lillian Oppenheimer , καθώς και με την Alice Gray , τον Fred Rohm και τον Samuel Randlett στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Robert Harbin και την Iris Walker στην Αγγλία, τον Akira Yoshizawa στην Ιαπωνία. Ένα προφίλ της, με φωτογραφία, δημοσιεύτηκε στο Origamian . Τα έργα των Montoya και Yoshizawa παρουσιάστηκαν στην έκθεση χαρτοδιπλώματος του 1959 στο Εθνικό Μουσείο Σχεδιασμού Cooper-Hewitt , η οποία αργότερα χαρακτηρίστηκε από την Cooper Union ως η πρώτη έκθεση origami στις Ηνωμένες Πολιτείες.  Το ηλεκτρονικό αντίγραφο του καταλόγου της έκθεσης απαριθμεί τα πέντε μοντέλα της Μοντόγια ως Ομάδα Λουλουδιών , Μύγα , Δύο Σκόροι , Τρία Σκαθάρια και Ομάδα Πουλιών , και ξεχωριστά αναφέρει την ανακατασκευή της λιβελούλας από το Βιβλίο Οριγκάμι του Κανομάντο .

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο δραστήριος Ισπανός σχεδιαστής χαρτοκιβωτίων, Francisco del Rio, προσπάθησε ανεπιτυχώς να φέρει την Ligia Montoya στο κέντρο της οργανωμένης κουλτούρας της χαρτοδιπλωτικής. Λέγεται ότι ήθελε μόνο να φυλάει το σπίτι για την στενή οικογένειά της, που αποτελούνταν από τη μητέρα της, την αδερφή της, τον κουνιάδο της και τα τρία παιδιά τους - με χρόνο για χαρτοδιπλωτική και αλληλογραφία. Φαίνεται ότι ένα σοβαρό ατύχημα στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ακολουθούμενο από τον θάνατο της μητέρας της το 1966, επιδείνωσε την υγεία της Ligia Montoya, σημαδεύοντας το τέλος της ένα χρόνο αργότερα, αλλά όχι πριν κάνει προσεκτικά σχέδια και διπλώσει αντίγραφα πολλών από τις ογκώδεις παραγωγές της, ώστε το έργο της ζωής της να επιβιώσει. Ο David Lister παρατηρεί: «Για τη χάρη και την απλή ομορφιά των δημιουργιών της, αλλά και της διπλωτικής της, κανένας άλλος σχεδιαστής χαρτοκιβωτίων δεν έχει θαυμάσει περισσότερο από την Ligia Montoya. Ωστόσο, η ίδια παραμένει ένα αινιγματικό άτομο. Αλληλογραφούσε γενναιόδωρα με πολλούς άλλους φακέλους σε όλο τον κόσμο, ωστόσο περιέβαλε την ιδιωτική της ζωή με ένα φράγμα σεμνότητας που κανείς δεν μπορούσε να διαπεράσει». 

Στυλ και επιρροές

Τα σχέδια της Ligia Montoya, ως προς το θέμα, προέρχονται από στενή παρατήρηση της φύσης: κυρίως πουλιά, λουλούδια και έντομα που είναι χαρακτηριστικά της Αργεντινής. Τα μοντέλα της είναι ακριβή, λεπτά και ζωντανά, εκφράζοντας τα σχήματα και τις πτυχές του λεπτού, τραγανού και δυνατού, λευκού χαρτιού αεροπορικής αποστολής (πάντα) στις ζωντανές μορφές που αντιπροσωπεύει. Η σκηνή της γέννησης του Χριστού με origami είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα. Η Ligia Montoya ήταν για πολύ καιρό το μόνο ισπανόφωνο μέλος (επίτιμο) του Κέντρου Origami. Το εκτεταμένο τμήμα του Robert Harbin για τον Montoya στο βιβλίο του " Μυστικά του Origami" του 1971 είναι η κύρια πηγή για τα σχέδιά της. Ο Harbin, ο οποίος την αποκάλεσε εκεί "την κορυφαία γυναίκα δημιουργό οριγκάμι σήμερα", συνέχισε: "Οι δημιουργίες της, οι οποίες είναι αμέτρητες, κυμαίνονται από απλές φιγούρες πουλιών και λουλουδιών έως φανταστικά δύσκολα έντομα. Το έργο της είναι ευαίσθητο και ευρηματικό, και η γενναιοδωρία της στο να μεταδίδει τα μυστικά της σε άλλους είναι ευρέως γνωστή. Η μεγάλη μου λύπη είναι ότι κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να καταγράψει σε χαρτί ή να αποδώσει σε μορφή διαγράμματος ολόκληρο το έργο της."

εκδοχή της Γέννησης της Μοντόγια—όχι σε χαρτί αεροπορικής αποστολής, και με επιπλέον φιγούρες μάγων βασισμένες σε μία από τον Ισπανό ακόλουθο του Ουναμούνο, μια άλλη από τον Αδόλφο Θερσέδα και μια τρίτη από τον Γιοσιζάβα.

Η δική της φαίνεται να ήταν μια δημόσια ζωή από λεπτό χαρτί, διπλωμένο ή γραμμένο πάνω του. Μια αρχή μιας περιγραφής της αισθητικής της προτείνεται από τον James Sakoda : «Ο καλλιτεχνικός φάκελος, που απεικονίζεται καλύτερα από τη Ligia Montoya, παρατηρεί τους περιορισμούς του χαρτιού, δίνει έμφαση στις καθαρές ευθείες γραμμές, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές των πτυχώσεων, και παράγει όμορφες και κάπως στυλιζαρισμένες φιγούρες».