Marie Bonaparte

Η Μαρία (γαλλ. Marie Bonaparte, 2 Ιουλίου 1882 - 21 Σεπτεμβρίου 1962) του Οίκου Βοναπάρτη ήταν πριγκίπισσα της Γαλλίας (κατ' όνομα) και μετέπειτα πριγκίπισσα της Ελλάδας και της Δανίας και ψυχαναλύτρια, που συνδέθηκε άμεσα με τον Σίγκμουντ Φρόυντ. Ο πλούτος της Μαρίας και η δημοτικότητα της ψυχανάλυσης συνέβαλλαν στη διαφυγή του Φρόυντ από τη ναζιστική Αυστρία.

Βιογραφικά στοιχεία

Ο θυρεός του Οίκου Βοναπάρτη.

Πρώτα χρόνια

Η Μαρία Βοναπάρτη ήταν το μοναδικό παιδί του Ρολάνδου Βοναπάρτη και της Μαρί-Φελίξ Μπλαν (1859 - 1882). Γεννήθηκε στο Σαιν-Κλου, προάστιο των Παρισίων στη Γαλλία. Η μητέρα της που έπασχε από φυματίωση είχε δύσκολο τοκετό που διήρκεσε τρεις ημέρες και ο γιατρός χρειάστηκε να σώσει το βρέφος από ασφυξία. Παρότι σώθηκαν και οι δύο, η Μαρί-Φελίξ πέθανε ένα μήνα μετά από εμβολισμό. Όταν ήταν μικρή, η Μαρία ήταν γνωστή ως Μιμί.

Ήταν μικρανηψιά του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, Αυτοκράτορα της Γαλλίας. Ο παππούς της ήταν ο Πέτρος Ναπολέων Βοναπάρτης, γιος του Λουκιανού Βοναπάρτη και ανιψιός του Ναπολέοντα. Παρά την καταγωγή της από τον Οίκο Βοναπάρτη, η οικογένειά της δεν είχε δικαίωμα στη διεκδίκηση του αυτοκρατορικού θρόνου. Ο εκ μητρός παππούς της ήταν ο Φρανσουά Μπλαν, ο μεγαλύτερος κατασκευαστής καζίνο της εποχής (καθώς και του διάσημου καζίνο του Μόντε Κάρλο), ο οποίος άφησε τεράστια περιουσία στην οικογένειά του όταν πέθανε, αλλά, όταν η γιαγιά της Μαρίας, Μαρί Χένσελ, απεβίωσε το 1881, άφησε μεγάλο χρέος στα παιδιά της. Ο Ρολάνδος Βοναπάρτης προστάτευσε την περιουσία της συζύγου του πείθοντάς την να αρνηθεί την κληρονομά από τη μητέρα της. Έτσι, με το θάνατο της Μαρί-Φελίξ η περιουσία της παρέμεινε μεγάλη και κληροδοτήθηκε εξ ημισείας στο σύζυγο και την κόρη της.

Η Μαρία μεγάλωσε με τον πατέρα της, γνωστό βοτανολόγο και γεωγράφο, στο Παρίσι και σε άλλα κτήματά του, αλλά ουσιαστικά ανατράφηκε από την εκ πατρός γιαγιά της. Ταξίδευαν συχνά σε παραθαλάσσιες πόλεις και απέκτησε αγάπη για τη θάλασσα, τη Μεσόγειο και τα ταξίδια. Ανέπτυξε φοβίες και υποχονδρία και ως αποτέλεσμα μεγάλωσε απομονωμένη από τον κόσμο διαβάζοντας λογοτεχνία και κρατώντας σημειωματάρια δείχνοντας τα πρώτα σημάδια ευφυίας, περιέργειας και επιστημονικής σκέψης.

Γάμος και προσωπική ζωή

Πολλοί υποψήφιοι μνηστήρες παρουσιάστηκαν ή προτάθηκαν από τον πατέρα της Μαρίας, όπως ο μακρινός εξάδελφός της, Χέρμαν της Σαξονίας-Βαϊμάρης-Άιζεναχ και ο Λουδοβίκος Β΄ του Μονακό. Όταν ο πρίγκιπας Ρολάνδος φιλοξένησε το Γεώργιο Α΄ της Ελλάδας το 1906, συμφώνησαν να παντρέψουν τη Μαρία με το δεύτερο γιο του Γεωργίου, Γεώργιο, τέως Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης. Παρότι ο Γεώργιος ήταν ομοφυλόφιλος, της έκανε πρόταση γάμου και της εκμυστηρεύθηκε ότι από το 1883 δε ζούσε στο παλάτι του πατέρα του στην Αθήνα, αλλά συγκατοικούσε με τον εκ πατρός θείο του, Βλαδίμηρο της Δανίας, στο Παλάτι Μπέρνστορφ κοντά στην Κοπεγχάγη, και ότι δεν μπορούσε να μείνει μόνιμα στο Παρίσι, καθώς έπρεπε να βρίσκεται στην Ελλάδα για να φέρνει εις πέρας τα βασιλικά του καθήκοντα.

Παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στις 21 Νοεμβρίου 1907 στο Παρίσι και με θρησκευτική τελετή στις 12 Δεκεμβρίου 1907 στην Αθήνα. Έκτοτε, επίσημα ήταν επίσης γνωστή ως «Πριγκίπισσα Γεωργίου της Ελλάδος». Απέκτησαν δύο παιδιά.

H Μαρία Βοναπάρτη εισέρχεται στο Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών, για τον γάμο της με τον πρίγκιπα Γεώργιο πίσω από τη βασίλισσα Όλγα (1907).

Κράτησε την κυριότητα της περιουσίας της και τη διαχειριζόταν η ίδια. Όταν επισκέφθηκε πρώτη φορά το Παλάτι Μπέρνστορφ και γνώρισε το θείο του Γεωργίου, Βλαδίμηρο, και τη σύζυγό του, Μαρία της Ορλεάνης, εκείνη της εξήγησε το βάθος της σχέσης των δυο αντρών. Παράλληλα, η Μαρία και ο Βλαδίμηρος ανέπτυξαν σχέση, ενώ σε μεταγενέστερη επίσκεψη φλέρταρε έντονα με τον πρωτότοκο γιο του Βλαδίμηρου, Άαγκε, χωρίς να προκαλέσει καθόλου ζήλεια στο Γεώργιο, ενώ η πριγκίπισσα Μαρία επέδειξε μεγάλη υπομονή.

Ζούσε κυρίως στο σπίτι της στη γαλλική εξοχή ή ταξίδευε στη Βιέννη και άλλες τοποθεσίες με τα παιδιά της, ενώ ο Γεώργιος βρισκόταν κυρίως στην Αθήνα και την Κοπεγχάγη, και εκείνη τον συναντούσε σε εθνικές και οικογενειακές γιορτές. Καθώς δεν είχαν κοινά ενδιαφέροντα ούτε οικειότητα, η ζωή τους πήρε ουσιαστικό ξεχωριστούς δρόμους. Το 1912 ήταν υπεύθυνη για την οργάνωση της ιατρικής περίθαλψης των τραυματισμένων στρατιωτών του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου μαζί με την πεθερά της, Όλγα, και τις συννυφάδες της, Σοφία, Ελένη και Αλίκη.

Το 1913 γνώρισε και σύναψε σχέση με τον πρωθυπουργό της Γαλλίας Αριστίντ Μπριάν. Παρότι αρχικά δεν ήταν σεξουαλική λόγω της ερωμένης του Μπριάν, όταν εκείνοι χώρισαν το 1916 η σχέση ολοκληρώθηκε. Το 1915, εν μέσω Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μπριάν αισθανόταν ενοχή για το δεσμό τους λόγω των σχέσεων των δύο χωρών, αλλά ο Γεώργιος του εμπιστεύθηκε ότι ο αδελφός του, Κωνσταντίνος Α΄, επισήμως διατηρούσε ουδέτερη στάση, αλλά, παρότι θεωρείτο ότι ήθελε να πάρει το μέρος των Κεντρικών Δυνάμεων, στην πραγματικότητα ήθελε τη βοήθεια της Τριπλής Συμμαχίας. Εικάζεται ότι ο Γεώργιος έπεισε το Μπριάν να στηρίξει τους Συμμάχους στο Μακεδονικό μέτωπο κατά των Βουλγάρων στη Θεσσαλονίκη. Όταν το 1915 η Μαρία και ο Γεώργιος επέστρεψαν στο Παρίσι έπειτα από επίσκεψη στην Ελλάδα, η σχέση της Μαρίας με το Μπριάν είχε γίνει γνωστή και κατακριτέα και ο Γεώργιος εξέφρασε ζήλεια. Το 1916 ο γαλλικός στόλος βομβάρδισε την Αθήνα και ο λαός των Παρισίων πίστευε ότι ο Μπριάν είχε ξελογιάσει τη Μαρία για να προσελκύσει την Ελλάδα στους Συμμάχους ή για να εκθρονίσει το βασιλιά Κωνσταντίνο και να εγκαταστήσει στο θρόνο το Γεώργιο. Τελικά, η σχέση τους διήρκεσε έως το 1919.

Δράση

Μελέτησε τη γυναικεία σεξουαλικότητα και, παρότι είχε αυτό που η ίδια ονόμαζε "σεξουαλική δυσλειτουργία", είχε ερωτικές σχέσεις με το Μπριάν, το Ρούντολφ Λέβενσταϊν (μαθητή του Σίγκμουντ Φρόυντ), και πιθανώς και άλλους. Έγραψε με ψευδώνυμο μελέτη για τη θεωρία της "ψυχρότητας" της υποσεξουαλικότητας που προέκυπτε μεταξύ μεγαλύτερης από το κανονικό απόστασης του κόλπου και της κλειτορίδας σε κάποιες γυναίκες., ενώ έκανε δύο φορές επέμβαση για να το διορθώσει.

Το 1925 συμβουλεύθηκε το Φρόυντ για αυτό το πρόβλημα που αργότερα αποδόθηκε σε αδυναμία οργασμού στην ιεραποστολική στάση. Ένα από τα διασημότερα ερωτήματα του Φρόυντ τέθηκε στη Μαρία: Το μεγάλο ερώτημα που δεν απαντήθηκε ποτέ και που ακόμα δεν έχω καταφέρει να απαντήσω παρά τη τριαντακονταετή έρευνά μου στην γυναικεία ψυχή είναι "τι θέλει μια γυναίκα;". Παρότι ο σύζυγός της είχε φιλική σχέση με το Φρόυντ, το 1925 της ζήτησε να αφήσει την ενασχόλησή της με τη ψυχανάλυση και να αφοσιωθεί στην οικογένειά της, όμως εκείνη αρνήθηκε. Το 1926 ίδρυσε το Γαλλικό Ίδρυμα Ψυχανάλυσης των Παρισίων (Société Psychoanalytique de Paris, SSP) μαζί με άλλους ψυχαναλυτές, όπως το Ρενέ Λαφόργκ, και με την αρωγή του Φρόυντ.

Η Μαρία με το γιο της, Πέτρο, σε καρτ ποστάλ (1912).

Η διπλωματική ασυλία της ως μέλος βασιλικής οικογένειας της επέτρεψε να βοηθήσει ουσιαστικά ανθρώπους που απειλούνταν πριν και κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως η οικονομική ενίσχυση της εξόριστης ελληνικής βασιλικής οικογένειας. Μάλιστα, φιλοξένησε τον ανιψιό της, Φίλιππο της Ελλάδας, και την οικογένειά του και τους έδωσε τη δυνατότητα να σπουδάσουν σε ιδιωτικά σχολεία, ενώ τα δικά της παιδιά σπούδασαν σε δημόσια κολλέγια.

Ανάμεσα στις πολλές υπηρεσίες της ήταν η καθυστέρηση της έρευνας της Γκεστάπο στο διαμέρισμα του Φρόυντ στη Βιέννη, η καταβολή λύτρων για την απελευθέρωσή του από τη ναζιστική Αυστρία, η κρυφή μεταφορά χρημάτων του σε διπλωματικό σάκο και η έκδοση βίζας για το ταξίδι του στο Λονδίνο (1938), καθώς η διαφύλαξη των επιστολών του Φρόυντ προς τον Βίλεμ Φλίες (Wilhelm Fliess), παρά την επιθυμία του Φρόυντ να καταστραφούν. Το ίδιο έτος πρότεινε μέσω επιστολών στο διπλωμάτη Ουίλλιαμ Κρίστιαν Μπούλλιτ το Νεότερο και τον πρόεδρο Φράνκλιν Ρούσβελτ την αγορά της Μπάχα Καλιφόρνια του Μεξικού από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη μετατροπή της σε εβραϊκή πολιτεία, σχέδιο που ο Φρόυντ κατέκρινε ως "αποικιοκρατικό". Όταν ο Φρόυντ πέθανε το 1939 οι στάχτες του τοποθετήθηκαν σε αρχαίο ελληνικό κρατήρα που του είχε δωρίσει η Μαρία και το 1951 εκεί τοποθετήθηκε και η τέφρα της συζύγου του, Μάρτα.

Τελευταία χρόνια

Στις 2 Ιουνίου 1953, η Μαρία και ο πρίγκιπας Γεώργιος αντιπροσώπευσαν τον ανιψιό τους, Παύλο της Ελλάδας, στη στέψη της Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου, στο Λονδίνο. Κουρασμένη από τη διάρκεια της τελετής, η Μαρία πρότεινε μια σύντομη ψυχανάλυση στον κύριο που είχε καθίσει δίπλα της, που ήταν ο Φρανσουά Μιττεράν, μελλοντικός Γάλλος πρόεδρος. Ο Μιττεράν ενέδωσε στη Μαρία και οι δυο τους πολύ λίγο παρακολούθησαν οποιοδήποτε μέρος της στέψης, αφού βρήκαν τη συζήτησή τους πολύ πιο ενδιαφέρουσα από τη μεγάλη και επίσημη τελετή.

Το 1957 ο πρίγκιπας Γεώργιος πέθανε σε ηλικία 88 ετών μετά από σοβαρή ασθένεια στο Σαιν-Κλου, με τη Μαρία στο πλευρό του. Το 1958 η Μαρία εξέδωσε τους δύο πρώτους τόμους των απομνημονευμάτων της.

Ήταν ψυχαναλύτρια μέχρι το θάνατό της και παρείχε σημαντικές υπηρεσίες στην ανάπτυξη και την προώθηση της ψυχανάλυσης. Έγραψε πολλά βιβλία και μετέφρασε έργα του Φρόυντ και άλλων στα γαλλικά. Ακόμη, στήριξε οικονομικά τις ανθρωπολογικές εξερευνήσεις του Ούγγρου ψυχαναλυτή και ανθρωπολόγου Γκέζα Ρόχειμ (Geza Roheim) και έγραψε βιογραφία του Έντγκαρ Άλλαν Πόου και ερμηνεία των έργων του, καθώς τον είχε μελετήσει ενδελεχώς.

Απεβίωσε το 1962 σε ηλικία 80 ετών από λευχαιμία στο Γκασσέν του Σαιν-Τροπέ. Η σορός της αποτεφρώθηκε στη Μασσαλία και η τέφρα της ενταφιάστηκε στον τάφο του πρίγκιπα Γεωργίου στο Τατόι.

Υστεροφημία

Η Βίλλα Βοναπάρτη, εξοχική κατοικία της Μαρίας Βοναπάρτη στη συμβολή των οδών Ιάσωνα Μαράτου και Ευρυνόμης στου Ζωγράφου, σήμερα στεγάζει το Συμβουλευτικό Κέντρο του Δήμου Ζωγράφου.

Το 2025 η Λεωφόρος Ρανελά στο Παρίσι μετονομάστηκε σε Λεωφόρο Μαρία Βοναπάρτη.

Η ιστορία της σχέσης της με τον Σίγκμουντ Φρόυντ και ο τρόπος με τον οποίο βοήθησε στη διαφυγή του ίδιου και της οικογένειάς του, έγινε κινηματογραφική ταινία το 2004, με τίτλο Πριγκίπισσα Μαρία (Princesse Marie), σε σκηνοθεσία του Μπενουά Ζακό, με πρωταγωνιστές την Κατρίν Ντενέβ ως Μαρία Βοναπάρτη και το Χάιντς Μπέννεντ ως Σίγκμουντ Φρόυντ.

Οικογένεια

Η Μαρία και ο Γεώργιος της Ελλάδας και της Δανίας απέκτησαν δύο παιδιά:

• Πέτρος (1908 - 1980), παντρεύτηκε την Ιρίνα Αλεξάντροβνα Οβτσινίκοβα.
• Ευγενία (1910 - 1988), παντρεύτηκε 1) το Ντομίνικ Ράινερ Ραντζίβιου, απέκτησαν δύο παιδιά, και 2) το Ραϊμόνδο Αλέξανδρο Μαρία Λουδοβίκο Λαμόραλ του Τουρν και Τάξις, απέκτησαν ένα παιδί.

Έργα

Η Μαρία Βοναπάρτη έγραψε αρκετά έργα:

• Guerres militaires et guerres sociales, Paris Flammarion 1920
• Le printemps sur mon jardin, Paris Flammarion 1924
• Edgar Poe, Etudes psychanalytique (2 τόμοι), Paris Denoel et Steele, 1933
• Topsy, Chow-Chow au poil d'or, Paris Denoel et Steele, 1937
• La mer et le rivage. Paris: imprime pour l' auter, 1940
• Mythes de guerre, Imago Publishing Co, 1946
• Les glanes des jours, Imago Publishing Co, 1950
• Chronos, Eros, Thanatos, Imago Publishing Co, 1951
• Monologues devant la vie et la mort, Imago Publishing Co, 1951
• Les glauges aventures de Flyda des mers, Imago Publishing Co, 1950
• Ταύτιση κόρης και πεθαμένης μητέρας (μτφ. Λίζα Πετρίδη, Εποχές, αργότερα από τις Εκδόσεις Άγρα)

 

Ρήγιλλα

H Αππία Άννια Ρήγιλλα (λατ. Appia Annia Regilla Atilia Caucidia Tertulla, πλήρες όνομα στην αρχαία ελληνική Ἀππία Ἄννια Ἀτειλία Ῥήγιλλα Καυκιδία Τερτύλλα Ἀππίου Γάλλου θυγάτηρ, 125-160 μ.Χ.) ήταν πλούσια Ρωμαία της αριστοκρατικής τάξεως, με μεγάλη επιρροή. Η Ρήγιλλα ήταν μακρινή συγγενής αρκετών Ρωμαίων αυτοκρατόρων και συζύγων Αυτοκρατόρων, και σύζυγος του πάμπλουτου Αθηναίου Ηρώδη του Αττικού. Μετά τον πρόωρο θάνατό της ο Ηρώδης ανήγειρε προς τιμή της το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (γνωστό και απλώς ως «Ηρώδειο») στην Αθήνα, ενώ σήμερα το όνομά της φέρει κεντρικός δρόμος της Αθήνας («οδός Ρηγίλλης»), αλλά και της Ρώμης.

Γενεαλογία

Η Ρήγιλλα γεννήθηκε σε αριστοκρατική οικογένεια Ρωμαίων της τάξεως των υπάτων, που ανήκε στην Αννία γενεά, και ειδικότερα στον σεβαστό κλάδο της των Annii Galli και Annii Regilli. Το Regilli σημαίνει «μικροί βασιλιάδες» (πρβλ. την ελληνική λατινογενή λέξη και όνομα «ρήγας». Πατέρας της ήταν ο Άππιος Άννιος Τρεβόνιος Γάλλος, διακεκριμένος συγκλητικός και ένας από τους υπάτους του έτους 139. Μητέρα της ήταν η αριστοκράτισσα Ατειλία Καυκιδία Τερτύλλα. Ο αδελφός της Ρηγίλλης, ο Άππιος Άννιος Ατίλιος Μπράντουα, διετέλεσε ύπατος το 160 μ.Χ..

Από την πλευρά του πατέρα της, η Ρήγιλλα ήταν εγγονή του συγκλητικού Αππίου Αννίου Γάλλου, υπάτου το έτος 108, και της συζύγου του, ενώ από την πλευρά της μητέρας της ήταν εγγονή του συγκλητικού και κυβερνήτη Μάρκου Αππίου Μπράντουα, και της Καυκιδίας Τερτούλλας.

Μέσω του παππού της από την πλευρά του πατέρα της, η Ρήγιλλα ήταν συγγενής του συγκλητικού Μάρκου Αννίου Βέρου, πατέρα της Αυτοκράτειρας Φαυστίνας της Πρεσβύτερης, συζύγου του Αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς και θείας του γνωστού Αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου.

Γάμος και πρώτα χρόνια με τον Ηρώδη τον Αττικό

Κατά τη διάρκεια της υπατείας του, ο πατέρας της Ρηγίλλης φρόντισε να την αρραβωνιάσει με τον εξέχοντα Έλληνα Ηρώδη τον Αττικό, αριστοκρατικό Αθηναίο με μόρφωση, επιρροή και τεράστια περιουσία, φίλο του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς και δάσκαλο του γιου του, του μετέπειτα Αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου.

Ο Ηρώδης και η Ρήγιλλα παντρεύτηκαν το 139 μ.Χ.. Τότε η Ρήγιλλα ήταν 14 ετών και ο Ηρώδης 40 ετών. Ο Άππιος Άννιος Τρεβόνιος Γάλλος έδωσε στην κόρη του μεγάλη προίκα, με την οποία η Ρήγιλλα και ο σύζυγός της αγόρασαν μια βίλα πάνω στο τρίτο μίλι της Αππίας οδού, νοτίως του κέντρου της Ρώμης, ενώ κατείχαν μια μεγάλη περιοχή, το λεγόμενο «Τριόπειο» (από τον βασιλιά της Θεσσαλίας Τρίοπα), γνωστό από τον Μεσαίωνα ως Κάπο ντι Μπόβε.

Το ζεύγος έζησε στην Ιταλία για λίγα χρόνια μετά τον γάμο και κατόπιν μετακόμισε στην Ελλάδα. Η Ρήγιλλα, αν και αποκομμένη από την οικογένεια και τους μεγάλης επιρροής Ρωμαίους συγγενείς της, έγινε μέλος των ανώτατων κύκλων της αθηναϊκής κοινωνίας.

Στην Ελλάδα και την Ολυμπία

Η Ρήγιλλα πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια της ζώντας και ταξιδεύοντας στην Ελλάδα. Στην Αθήνα τιμήθηκε με τα θρησκευτικά αξιώματα της ιέρειας της θεάς Τύχης και της ιέρειας της Δήμητρας Χαμύνης στην Ολυμπία, το 153 μ.Χ.. Το δεύτερο αξίωμα ήταν πολύ ανώτερο και πανάρχαιο: Ως ιέρεια της Δήμητρας, η Ρήγιλλα ήταν η μόνη γυναίκα που παρίστατο επισήμως στους Ολυμπιακούς Αγώνες, καθισμένη πάνω ή κοντά στον βωμό της θεάς, στη βόρεια πλευρά του σταδίου της Ολυμπίας, απέναντι από τον θώκο των κριτών, κατά τη διάρκεια των αγωνισμάτων.

Ερείπια του Νυμφαίου της Ολυμπίας, έργου της Ρηγίλλης και του Ηρώδη του Αττικού

Χρησιμοποιώντας τη δική της σημαντική επιρροή και πλούτο, η Ρήγιλλα ανήγειρε μέγα Νυμφαίον (δηλαδή μια μνημειακή κρήνη) στην Ολυμπία, ενώ ο σύζυγός της κατασκεύασε ένα υδραγωγείο που τροφοδοτούσε με νερό το νυμφαίο αυτό. Η δομή αυτή κατέστησε διαθέσιμο δροσερό και φρέσκο νερό στους θεατές των αγώνων, αλλά και τους κατοίκους αυτής της θερμής περιοχής. Στο κέντρο του Νυμφαίου βρισκόταν ένα άγαλμα ταύρου σε φυσικό μέγεθος, πάνω στο οποίο υπήρχε μια επιγραφή αφιερωμένη στη Ρήγιλλα, που έγραφε: «Η Ρήγιλλα, ιέρεια της Δήμητρας, αφιέρωσε το ύδωρ τούτο και τα περί αυτού στον Δία.». Στην Ολυμπία θυσίαζαν ταύρους στον Ναό του Δία, ο οποίος ήταν η κυριότερη θεότητα της Ολυμπίας. Το Νυμφαίο της Ολυμπίας διακοσμούσαν αγάλματα του Δία, του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς με τους προγόνους και απογόνους του, και στο επάνω επίπεδο αγάλματα της Ρήγιλλας, του Ηρώδη του Αττικού και των γονέων τους, καθώς και τέσσερα αγάλματα των παιδιών τους, που ονομάζονταν Ελπινίκη, Αθηναΐς, Αττικός Μπράντουα και Ρήγιλλος. Το άγαλμα του ταύρου και αρκετά από τα παραπάνω αγάλματα σώθηκαν και εκτίθενται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας.

Η Ρήγιλλα απεικονίζεται στο άγαλμά της με παραδοσιακά ρούχα και πόζα αρμόζουσα για γυναίκα της αριστοκρατίας της εποχής ή ακόμα και για Αυτοκράτειρα. Εξαιτίας του μεγάλου ύψους του Νυμφαίου και της λαμπρότητας του μαρμάρου του, το κτίσμα αυτό ξεχώριζε ανάμεσα στα γύρω του κτίσματα και δόξασε τη Ρήγιλλα και την οικογένειά της, ιδίως τονίζοντας τους δεσμούς και τη συγγένειά της με την αυτοκρατορική οικογένεια της Ρώμης. Δεν είναι ωστόσο γνωστό με βεβαιότητα το πώς έβλεπαν τη Ρήγιλλα οι άνθρωποι της εποχής της.

Θάνατος και μνήμη

Το έτος κατά το οποίο ο αδελφός της Ρήγιλλας, ο Άππιος Άννιος Ατείλιος Μπράντουα, ήταν ύπατος, η Ρήγιλλα, ενώ ήταν οκτώ μηνών έγκυος, δέχθηκε δυνατές κλοτσιές στην κοιλιά από έναν απελεύθερο του συζύγου της, τον Αλκιμέδοντα. Η επίθεση προκάλεσε την αποβολή του εμβρύου και τον θάνατό της, τον οποίο ακολούθησε μια περιώνυμη δίκη. Δεδομένου ότι οι απελεύθεροι γενικώς, δηλαδή οι δούλοι στους οποίους ο ιδιοκτήτης τους τους είχε χαρίσει την ελευθερία τους, ήταν συνήθως τυφλά αφοσιωμένοι ως ευγνώμονες στον πρώην αφέντη τους, που στην περίπτωση αυτή ήταν ο Ηρώδης, ήταν αναμενόμενο να υπάρξει ο ισχυρισμός ότι ο Αλκιμέδων είχε δράσει μετά από διαταγή του ίδιου του Ηρώδη. Ο ύπατος αδελφός της Ρήγιλλας κατέθεσε κατηγορία εναντίον του Ηρώδη στη Ρώμη, ισχυριζόμενος ότι ο γαμπρός του είχε διατάξει να κτυπήσουν την αδελφή του μέχρι θανάτου. Είχε μάλιστα προηγηθεί μια άλλη δίωξη, στην οποία ο Μάρκος Αυρήλιος είχε απαλλάξει από διαφορετική κατηγορία τον Ηρώδη τον Αττικό, ως πρώην δάσκαλό του.

Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, που έκτισε ο Ηρώδης στη μνήμη της Ρηγίλλης στην Αθήνα, κάτω από την Ακρόπολη.

Ωστόσο σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις ο Ηρώδης πένθησε με ειλικρίνεια τη σύζυγό του και αφιέρωσε πολλά στη μνήμη της. Πρώτα από όλα προσέφερε τα κοσμήματά της στις θεές Δήμητρα και Περσεφόνη. Το κτίσμα που πιστεύεται ότι είναι ο τάφος της Ρηγίλλης ανεγέρθηκε σε έκταση που ανήκε στη ρωμαϊκή βίλλα του ζεύγους, στο σημερινό Πάρκο της Καφφαρέλλα, κοντά στην Αππία οδό, και αυτό το μαυσωλείο διατηρείται μέχρι σήμερα σε καλή κατάσταση.  Στο σύνορο της ιδιοκτησίας της βίλλας, έβαλε να υψώσουν δύο αναμνηστικές στήλες με την εξής επιγραφή στην ελληνική και τη λατινική γλώσσα:

«Στη μνήμη της Αννίας Ρηγίλλης, σύζυγο του Ηρώδη, το φως και την ψυχή της οικίας, στην οποία ανήκαν κάποτε αυτά τα εδάφη».

Σε ένα αγροτικό χωριό της Χερσονήσου Ντάττσα, στη σημερινή Τουρκία, ένας ναός αφιερώθηκε στη Φαυστίνα τη Νεότερη υπό τον τίτλο της «Νέας Δήμητρας» και ένα άλσος αφιερώθηκε στη μνήμη της Ρηγίλλης. Το 161 μ.Χ. ο Ηρώδης ανήγειρε ένα μνημειώδες συγκρότημα στην Αθήνα, που απεκάλεσε «Ωδείον» για να τιμήσει τη μνήμη της συζύγου του: είναι το σημερινό «Ηρώδειο».

Από τον 2ο αιώνα μέχρι σήμερα, η Ρήγιλλα και ο Ηρώδης ο Αττικός θεωρούνται μεγάλοι ευεργέτες στην Ελλάδα, και ιδιαιτέρως στην Αθήνα, όπου δύο κεντρικές οδοί φέρουν τα ονόματά τους — η Οδός Ηρώδου Αττικού και η οδός Ρηγίλλης, ενώ και η μικρή πλατεία στην αρχή της οδού Ρηγίλλης, επί της Λεωφόρου Βασ. Σοφίας, ονομάζεται Πλατεία Ρηγίλλης (αλλιώς Παύλου Μελά). Το ζεύγος έχει επίσης οδούς που φέρουν τα ονόματά τους στη σημερινή Ρώμη, στο Κουάρτο Μίλιο, κοντά στην περιοχή του Τριοπείου.

Τέκνα

Η Ρήγιλλα και ο Ηρώδης ο Αττικός απέκτησαν μαζί 6 παιδιά, από τα οποία μόνο τα τρία έζησαν μέχρι την ενηλικίωσή τους. Συνολικώς ήταν τα εξής:

• Γιος ονόματι Κλαύδιος, που γεννήθηκε και πέθανε το 141 μ.Χ..
• Κόρη με το όνομα Ελπινίκη – πλήρης ονομασία γεννήσεως: Αππία Αννία Κλαυδία Ατειλία Ρήγιλλα Ελπινίκη Αγριππίνα Ατρία Πόλλα, 142-165, παντρεύτηκε αγνώστου ονόματος Ρωμαίο αριστοκράτη.
• Κόρη με το όνομα Αθηναΐς – πλήρης ονομασία γεννήσεως: Μαρκία Αννία Κλαυδία Αλκία Αθηναΐς Γαβιδία Λατιαρία, 143-161.
• Γιος γνωστός ως Αττικός Μπράντουα – πλήρης ονομασία γεννήσεως: Τιβέριος Κλαύδιος Μάρκος Άππιος Ατείλιος Μπράντουα Ρήγιλλος Αττικός. Γεννήθηκε το 145, αναδείχθηκε σε ύπατο το 185.
• Γιος γνωστός απλώς ως Ρήγιλλος – πλήρης ονομασία γεννήσεως: Τιβέριος Κλαύδιος Ηρώδης Λεύκιος Βιμπούλλιος Ρήγιλλος, 150-155.
• Ανώνυμο τέκνο που πέθανε μαζί με τη μητέρα του ή ίσως τρεις μήνες αργότερα, το 160 μ.Χ..