Ligia Montoya

 Η Λίτζια Μοντόγια (23 Φεβρουαρίου 1920 - 18 Απριλίου 1967) ήταν Αργεντινή καλλιτέχνιδα διπλώματος χαρτιού, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο σε όλες τις πτυχές της «χρυσής εποχής» του διεθνούς κινήματος οριγκάμι από τη δεκαετία του 1950, από την οποία αναπτύχθηκε το σύγχρονο καλλιτεχνικό οριγκάμι - δηλαδή, το καινοτόμο δίπλωμα χαρτιού που εξερευνά μια ποικιλία διαφορετικών προσεγγίσεων, αντί να επαναλαμβάνει περιορισμένα παραδοσιακά σχήματα.

Βιογραφία

Η Ligia Montoya γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες της Δημοκρατίας της Αργεντινής . Από ντροπαλή και αποσυρμένη φύση, παρόλα αυτά είχε εκτεταμένη αλληλογραφία με κορυφαίους χάρτινους φακέλους διεθνώς, και ήταν ιδιαίτερα σεβαστή, ως ο «Άγγελος του Origami», και ως εκ τούτου επηρέασε την ανάπτυξη αυτής της σύγχρονης τέχνης. Αν και δεν δημοσίευσε ποτέ ένα προβλεπόμενο βιβλίο με τα πολυάριθμα σχέδιά της, δημοσίευσε πολλά πρωτότυπα μοντέλα στο εξωτερικό. Για πολλά χρόνια, τα μόνα στοιχεία για τη ζωή της βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε μια σειρά από σύντομες πηγές, ποικίλης αυθεντίας. Τα στοιχεία ήταν αμφιλεγόμενα και σε ορισμένα σημεία διστακτικά. Μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχε καν μια συγκεκριμένη ημερομηνία γέννησής της από την οποία να μπορούν να μετρηθούν. Η πιο πλήρης βιογραφία μέχρι σήμερα είναι το βιβλίο με τίτλο «Paper Life» και η ισπανική του έκδοση «El Angel del Origami» της Laura Rozenberg.

Στα νιάτα της, η Ligia Montoya ταξίδεψε από το Μπουένος Άιρες στην Ισπανία , όπου ολοκλήρωσε την πρωτοβάθμια και στη συνέχεια τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Με το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και το κλείσιμο των πανεπιστημίων το 1936, επέστρεψε στην Αργεντινή, γράφτηκε στη λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες και σπούδασε για ένα δεύτερο πτυχίο στη βιβλιοθηκονομία ( bibliotecología ). Ξεκινώντας το 1938 στην Κόρδοβα της Αργεντινής, ο Δρ. Vicente Solórzano Sagredo δημοσίευσε μια φιλόδοξη σειρά βιβλίων origami. Αρχικά, αυτά ήταν εικονογραφημένα με φωτογραφίες. Στη συνέχεια, προσέλαβε τη Ligia Montoya για να κάνει προσεκτικά σχέδια, χρησιμοποιώντας το πολύπλοκο σύστημα σημειογραφίας του Solórzano. Ωστόσο, το έργο της εκεί, όχι μόνο ως εικονογράφος αλλά, αναγκαστικά, ως αναλύτρια -ακόμα και βελτιωτική- των πτυχώσεών του, δεν αναγνωρίστηκε. 

Για πολλά χρόνια, ξεκινώντας από το 1952, η Ligia Montoya είχε εκτεταμένη επικοινωνία με τον Αμερικανό Gershon Legman , με τον οποίο συνεργάστηκε για χρόνια πάνω σε τεχνικές και καλλιτεχνικές πτυχές της χαρτοδιπλώματος. Το πιο διάσημο αναλυτικό της επίτευγμα ήταν η ανακατασκευή της βάσης για τη διάσημη λιβελούλα από την ιαπωνική Kayaragusa .  Μέσω του Κέντρου Origami της Νέας Υόρκης (τώρα OrigamiUSA) και των διασυνδέσεων του Legman, η Ligia Montoya ανέπτυξε εκτεταμένη επικοινωνία με την ιδρύτρια του κέντρου, Lillian Oppenheimer , καθώς και με την Alice Gray , τον Fred Rohm και τον Samuel Randlett στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Robert Harbin και την Iris Walker στην Αγγλία, τον Akira Yoshizawa στην Ιαπωνία. Ένα προφίλ της, με φωτογραφία, δημοσιεύτηκε στο Origamian . Τα έργα των Montoya και Yoshizawa παρουσιάστηκαν στην έκθεση χαρτοδιπλώματος του 1959 στο Εθνικό Μουσείο Σχεδιασμού Cooper-Hewitt , η οποία αργότερα χαρακτηρίστηκε από την Cooper Union ως η πρώτη έκθεση origami στις Ηνωμένες Πολιτείες.  Το ηλεκτρονικό αντίγραφο του καταλόγου της έκθεσης απαριθμεί τα πέντε μοντέλα της Μοντόγια ως Ομάδα Λουλουδιών , Μύγα , Δύο Σκόροι , Τρία Σκαθάρια και Ομάδα Πουλιών , και ξεχωριστά αναφέρει την ανακατασκευή της λιβελούλας από το Βιβλίο Οριγκάμι του Κανομάντο .

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο δραστήριος Ισπανός σχεδιαστής χαρτοκιβωτίων, Francisco del Rio, προσπάθησε ανεπιτυχώς να φέρει την Ligia Montoya στο κέντρο της οργανωμένης κουλτούρας της χαρτοδιπλωτικής. Λέγεται ότι ήθελε μόνο να φυλάει το σπίτι για την στενή οικογένειά της, που αποτελούνταν από τη μητέρα της, την αδερφή της, τον κουνιάδο της και τα τρία παιδιά τους - με χρόνο για χαρτοδιπλωτική και αλληλογραφία. Φαίνεται ότι ένα σοβαρό ατύχημα στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ακολουθούμενο από τον θάνατο της μητέρας της το 1966, επιδείνωσε την υγεία της Ligia Montoya, σημαδεύοντας το τέλος της ένα χρόνο αργότερα, αλλά όχι πριν κάνει προσεκτικά σχέδια και διπλώσει αντίγραφα πολλών από τις ογκώδεις παραγωγές της, ώστε το έργο της ζωής της να επιβιώσει. Ο David Lister παρατηρεί: «Για τη χάρη και την απλή ομορφιά των δημιουργιών της, αλλά και της διπλωτικής της, κανένας άλλος σχεδιαστής χαρτοκιβωτίων δεν έχει θαυμάσει περισσότερο από την Ligia Montoya. Ωστόσο, η ίδια παραμένει ένα αινιγματικό άτομο. Αλληλογραφούσε γενναιόδωρα με πολλούς άλλους φακέλους σε όλο τον κόσμο, ωστόσο περιέβαλε την ιδιωτική της ζωή με ένα φράγμα σεμνότητας που κανείς δεν μπορούσε να διαπεράσει». 

Στυλ και επιρροές

Τα σχέδια της Ligia Montoya, ως προς το θέμα, προέρχονται από στενή παρατήρηση της φύσης: κυρίως πουλιά, λουλούδια και έντομα που είναι χαρακτηριστικά της Αργεντινής. Τα μοντέλα της είναι ακριβή, λεπτά και ζωντανά, εκφράζοντας τα σχήματα και τις πτυχές του λεπτού, τραγανού και δυνατού, λευκού χαρτιού αεροπορικής αποστολής (πάντα) στις ζωντανές μορφές που αντιπροσωπεύει. Η σκηνή της γέννησης του Χριστού με origami είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα. Η Ligia Montoya ήταν για πολύ καιρό το μόνο ισπανόφωνο μέλος (επίτιμο) του Κέντρου Origami. Το εκτεταμένο τμήμα του Robert Harbin για τον Montoya στο βιβλίο του " Μυστικά του Origami" του 1971 είναι η κύρια πηγή για τα σχέδιά της. Ο Harbin, ο οποίος την αποκάλεσε εκεί "την κορυφαία γυναίκα δημιουργό οριγκάμι σήμερα", συνέχισε: "Οι δημιουργίες της, οι οποίες είναι αμέτρητες, κυμαίνονται από απλές φιγούρες πουλιών και λουλουδιών έως φανταστικά δύσκολα έντομα. Το έργο της είναι ευαίσθητο και ευρηματικό, και η γενναιοδωρία της στο να μεταδίδει τα μυστικά της σε άλλους είναι ευρέως γνωστή. Η μεγάλη μου λύπη είναι ότι κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να καταγράψει σε χαρτί ή να αποδώσει σε μορφή διαγράμματος ολόκληρο το έργο της."

εκδοχή της Γέννησης της Μοντόγια—όχι σε χαρτί αεροπορικής αποστολής, και με επιπλέον φιγούρες μάγων βασισμένες σε μία από τον Ισπανό ακόλουθο του Ουναμούνο, μια άλλη από τον Αδόλφο Θερσέδα και μια τρίτη από τον Γιοσιζάβα.

Η δική της φαίνεται να ήταν μια δημόσια ζωή από λεπτό χαρτί, διπλωμένο ή γραμμένο πάνω του. Μια αρχή μιας περιγραφής της αισθητικής της προτείνεται από τον James Sakoda : «Ο καλλιτεχνικός φάκελος, που απεικονίζεται καλύτερα από τη Ligia Montoya, παρατηρεί τους περιορισμούς του χαρτιού, δίνει έμφαση στις καθαρές ευθείες γραμμές, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές των πτυχώσεων, και παράγει όμορφες και κάπως στυλιζαρισμένες φιγούρες».

      

Lillian Rose Vorhaus Kruskal Oppenheimer, 24 Οκτωβρίου 2026

Λίλιαν Βόρχαους Όπενχαϊμερ (24 Οκτωβρίου 1898 - 24 Ιουλίου 1992)

Η Λίλιαν Βόρχαους Όπενχαϊμερ ήταν Αμερικανίδα πρωτοπόρος του οριγκάμι από τη Νέα Υόρκη. Κατά το δεύτερο μισό της ζωής της, έγινε ηγετική φυσιογνωμία στο οριγκάμι και της πιστώνεται η διάδοση αυτής της μορφής τέχνης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υιοθέτησε την ιαπωνική λέξη origami επειδή της άρεσε ο ήχος της και ένιωθε ότι η αγγλική απόδοση «δίπλωμα χαρτιού» ήταν πολύ ασαφής. Το οριγκάμι έγινε τελικά η επικρατέστερη ονομασία.

Το 1928, η Όπενχαϊμερ διασκέδασε την άρρωστη κόρη της με ένα βιβλίο για το δίπλωμα χαρτιού. Άρχισε να ασχολείται ξανά με αυτό ως χόμπι το 1953. Αφού διάβασε το βιβλίο του Ρόμπερτ Χάρμπιν «Paper Magic» (1956), σταμάτησε να βλέπει το οριγκάμι απλώς ως απασχόληση και άρχισε να το θεωρεί μια αυτόνομη μορφή τέχνης. Άρχισε να διδάσκει οριγκάμι επαγγελματικά και αλληλογραφούσε με εξέχοντες δημιουργούς, συμπεριλαμβανομένων του Ακίρα Γιοσιζάουα από την Ιαπωνία και της Λίγια Μοντόγια από την Αργεντινή. Το 1958, η εφημερίδα New York Times δημοσίευσε ένα άρθρο για την Όπενχαϊμερ, γεγονός που χάρισε στο οριγκάμι τη μεγαλύτερη δημοσιότητα που είχε γνωρίσει ποτέ στις ΗΠΑ.

Για να αξιοποιήσει αυτή την προσοχή, η Όπενχαϊμερ άρχισε να παραδίδει τακτικά μαθήματα στη Νέα Υόρκη και ονόμασε την άτυπη ομάδα της «Κέντρο Origami». Η ομάδα αυτή εξελίχθηκε στον πυρήνα μιας νέας αμερικανικής σχολής. Το 1980, η Όπενχαϊμερ και οι συνάδελφοί της ίδρυσαν τους «Φίλους του Κέντρου Origami της Αμερικής», έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό. Οι «Φίλοι» μετονομάστηκαν σε OrigamiUSA το 1994 και αποτελούν μέχρι σήμερα τον κύριο οργανισμό οριγκάμι στις Ηνωμένες Πολιτείες, με πολλά περιφερειακά παραρτήματα.

Πρώτα χρόνια και πρώτος γάμος
Η Λίλιαν Βόρχαους Όπενχαϊμερ γεννήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 1898 στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, από τον Μπέρναρντ Βόρχαους και τη Μόλι Γκρόσμαν. Ήταν εβραϊκής καταγωγής, με ρίζες από την Αυστρία, την Ουγγαρία, την Τσεχία και την Πολωνία. Ο πατέρας της ήταν νομικός που δεν ασκούσε το επάγγελμα, είχε μεταναστεύσει από την Πολωνία και βιοποριζόταν από την εισαγωγή γουνών. Η μητέρα της είχε γεννηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στις 11 Οκτωβρίου 1918, η Όπενχαϊμερ παντρεύτηκε τον πρώτο της σύζυγο, ο οποίος ήταν ιδιοκτήτης μιας εταιρείας χονδρικής πώλησης γούνινων ενδυμάτων μαζί με τον αδελφό του. Ζώντας στο Νιου Ροσέλ της Νέας Υόρκης, απέκτησαν πέντε παιδιά —τον Γουίλιαμ, τη Μόλι, τη Ρόζαλι, τον Μάρτιν και τον Τζόζεφ— μεταξύ του 1919 και του 1928. Ο σύζυγός της ενοχλούνταν από την επιθυμία της να συμμετέχει στις επιχειρήσεις, καθώς πίστευε ότι έπρεπε να περιοριστεί σε δραστηριότητες πιο «ταιριαστές για μια οικοδέσποινα των προαστίων». Αν και η ίδια απολάμβανε την ανατροφή των παιδιών τους, ο γάμος είχε προβλήματα και τελικά κατέληξε σε διαζύγιο.

Το 1928, η επτάχρονη κόρη της, η Μόλι, χρειάστηκε να χειρουργηθεί μετά από σοβαρή μηνιγγίτιδα. Για να τη διασκεδάσει κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής της, η Όπενχαϊμερ διάβασε μαζί της το βιβλίο «Fun with Paperfolding» (1928) and κατασκεύασαν μερικά από τα σχέδια. Το βιβλίο αυτό, γραμμένο από τους μάγους Γουίλιαμ Ντ. Μάρεϊ και Φράνσις Τζ. Ρίγνεϊ, ήταν ένα από τα πρώτα εκπαιδευτικά εγχειρίδια για το δίπλωμα χαρτιού. Επειδή οι οδηγίες ήταν δυσνόητες, δεν προχώρησαν στα πιο περίπλοκα σχέδια και, μετά την ανάρρωση της κόρης της, η Όπενχαϊμερ δεν ασχολήθηκε ξανά με το αντικείμενο για πολλά χρόνια.

Το 1948, κατά τη διάρκεια επισκέψεών της στο νοσοκομείο, η Όπενχαϊμερ γνωρίστηκε και συνδέθηκε φιλικά με τη Φλόρενς Τέμκο. Μαζί άρχισαν να κατασκευάζουν μάλλινα ζωάκια στο εργαστήρι χειροτεχνίας του νοσοκομείου για να περνούν την ώρα τους, μια δραστηριότητα που συνέχισαν και αργότερα, πουλώντας τις δημιουργίες τους. Οι δυο τους παρέμειναν στενές φίλες, με την Τέμκο να την επισκέπτεται κάθε εβδομάδα. Μετά την απώλεια του πρώτου της συζύγου, η Όπενχαϊμερ αφιερώθηκε με χαρά στον ρόλο της γιαγιάς και της μητέρας για την οικογένειά της.

Καριέρα και η επιστροφή στο δίπλωμα χαρτιού
Γύρω στο 1950, σε μια οικογενειακή συγκέντρωση, η Όπενχαϊμερ ήρθε ξανά σε επαφή με την τέχνη του χαρτιού χάρη στον Ισαάκ Κράμερ, ο οποίος έφτιαξε για την οικογένεια ένα «πουλί που φτερουγίζει» (Flapping Bird) — ένα μοντέλο που κουνούσε τα φτερά του όταν τραβούσαν την ουρά του. Όταν τον ρώτησε πώς να το φτιάξει, εκείνος δήλωσε ότι δεν είχε την ικανότητα να το διδάξει.

Το 1953, η Όπενχαϊμερ παρακολούθησε ένα μάθημα εκπαίδευσης ενηλίκων, όπου χρησιμοποιούσαν ανακυκλώσιμα υλικά για χειροτεχνίες. Όταν η δασκάλα, η Έμιλι Ρόζενταλ, έδειξε στην τάξη πώς να φτιάχνουν το ίδιο ακριβώς πουλί, η Όπενχαϊμερ ενθουσιάστηκε και ζήτησε να μάθει περισσότερα σχέδια. Η Ρόζενταλ την παρέπεμψε σε μια άλλη μαθήτρια, τη Φρίντα Λούρι, για περαιτέρω καθοδήγηση.

Η Όπενχαϊμερ και η Λούρι έγιναν φίλες και άρχισαν να εξερευνούν μαζί νέα σχέδια. Με τη βοήθεια του παλιού βιβλίου «Fun with Paperfolding», άρχισαν να διδάσκουν και σε άλλους την τεχνική. Ενώ η Όπενχαϊμερ ενδιαφερόταν για το οριγκάμι κυρίως ως δημιουργική αναψυχή, η Λούρι, η οποία εργαζόταν ως θεραπεύτρια στο Νοσοκομείο Bellevue, άρχισε να το αξιοποιεί θεραπευτικά για τους ασθενείς της. Με πρόταση της Λούρι, οι δυο τους άρχισαν να διδάσκουν την τέχνη επαγγελματικά σε όποιον ενδιαφερόταν, από ομάδες του Ερυθρού Σταυρού και προσκόπους μέχρι ενοίκους οίκων ευγηρίας. Μάλιστα, η Λούρι μετακόμισε σε ένα στούντιο στο ξενοδοχείο Irving, όπου διέμενε η Όπενχαϊμερ, για να μπορεί να παραδίδει εκεί τα μαθήματά της. Σύντομα, ολόκληρη η οικογένεια της Όπενχαϊμερ αγάπησε αυτή την ενασχόληση, ενώ η φίλη της, η Φλόρενς Τέμκο, εξελίχθηκε αργότερα σε μια εξαιρετικά παραγωγική συγγραφέα βιβλίων με αυτό το θέμα.

Το 1954, η Λίλιαν παντρεύτηκε τον Χάρι Σέντεννιαλ Όπενχαϊμερ, ιδρυτή και πρόεδρο μιας μεγάλης κλωστοϋφαντουργικής επιχείρησης και διοικητικό στέλεχος στο New School for Social Research. Μετά τον γάμο τους, μετακόμισαν σε ένα ρετιρέ στο ξενοδοχείο Irving στο Γκράμερσι Παρκ της Νέας Υόρκης. Ο σύζυγός της στήριζε απόλυτα τις δραστηριότητές της και, κατά τη διάρκεια των συχνών επαγγελματικών τους ταξιδιών, η Όπενχαϊμερ έβρισκε το δίπλωμα χαρτιού μια εξαιρετικά βολική και δημιουργική απασχόληση στις ώρες αναμονής.

Από χόμπι σε καριέρα
Στις αρχές του 1957, ο γιος της, ο Γουίλιαμ, της έκανε δώρο το βιβλίο «Paper Magic» του Ρόμπερτ Χάρμπιν. Το βιβλίο αυτό περιλάμβανε μια εκτενή ιστορική αναδρομή της τέχνης στην Ιαπωνία και την Ευρώπη, ανάλυση τεχνικών, οδηγίες για τα πιο γνωστά δυτικά μοντέλα και πλούσια βιβλιογραφία, βασισμένη σε έρευνα του Γκέρσον Λέγκμαν. Ήταν η πρώτη φορά που κάποιος προσέγγιζε το θέμα με τόσο ολοκληρωμένο και συστηματικό τρόπο, αντιμετωπίζοντάς το ως σοβαρή μορφή τέχνης και όχι ως παιδικό παιχνίδι.

Το βιβλίο αυτό άλλαξε ριζικά τη ματιά της Όπενχαϊμερ. Μέχρι τότε έβλεπε την αναδίπλωση χαρτιού απλώς ως ένα ατομικό χόμπι που απολάμβανε μόνη της. Όμως, το έργο του Χάρμπιν της αποκάλυψε μια διαφορετική διάσταση: μια ξεχωριστή μορφή τέχνης και ένα διεθνές κίνημα με ανθρώπους που επικοινωνούσαν ενεργά μεταξύ τους. Επιθυμώντας να συνδεθεί με αυτή την κοινότητα, επισκέφθηκε τον Χάρμπιν στη Βρετανία το καλοκαίρι του 1957. Η επίσκεψη αυτή σηματοδότησε την έναρξη μιας περιόδου έντονης δικτύωσης, καθώς η Όπενχαϊμερ άρχισε να ανταλλάσσει επιστολές με κορυφαίους δημιουργούς σε όλο τον κόσμο, όπως τον Γκέρσον Λέγκμαν στη Γαλλία, τον Ακίρα Γιοσιζάουα στην Ιαπωνία και τη Λίγια Μοντόγια στην Αργεντινή.

Η καθιέρωση του όρου «Origami»
Γύρω σε αυτή την περίοδο, η Όπενχαϊμερ άρχισε να χρησιμοποιεί συστηματικά την ιαπωνική λέξη origami (折り紙) αντί για τον αγγλικό όρο paper folding. Την προσέλκυσε η λέξη αυτή επειδή πίστευε ότι η αγγλική εκδοχή ήταν κοινότοπη και μπορούσε εύκολα να συγχευστεί με άλλες χειροτεχνίες από χαρτί. Είχε εξετάσει επίσης τον αντίστοιχο όρο στα Μανδαρινικά (zhé zhǐ), αλλά τελικά τον απέρριψε ως δύσκολο στην προφορά.

Αν και η ακριβής στιγμή της μετάβασης παραμένει ασαφής —καθώς κατά την επίσκεψή της στον Χάρμπιν το 1957 χρησιμοποιούσαν ακόμα τον αγγλικό όρο— μέχρι το 1958 η Όπενχαϊμερ είχε υιοθετήσει πλήρως τη λέξη origami. Με αυτό το όνομα σύστησε την τέχνη στο αμερικανικό κοινό κατά τις μετέπειτα ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εμφανίσεις της. Χάρη στις προσπάθειές της, η λέξη origami παραμέρισε σταδιακά τον όρο paper folding, καθιερώθηκε επίσημα στην αγγλική γλώσσα γύρω στο 1958 και αναγνωρίστηκε διεθνώς, με τη χρήση της στη βιβλιογραφία να ξεπερνά κάθε άλλη ονομασία έως το 1960.

Ευρύτερη αναγνώριση και προβολή
«Γιατί να διασκεδάζουν μόνο οι Ιάπωνες;» αναρωτιόταν συχνά η Όπενχαϊμερ. Ενώ η συνεργάτιδά της, η Λούρι, πίεζε για άμεση προβολή στα μέσα ενημέρωσης και σε μουσεία, η Όπενχαϊμερ πίστευε ότι η αναγνώριση θα ερχόταν φυσικά με τον χρόνο. Η Λούρι δημοσίευσε αρχικά τρία άρθρα στην αγγλόφωνη εφημερίδα της ιαπωνικής ομογένειας Hokubei Shimpo, χωρίς όμως να προκαλέσει ευρύτερη αίσθηση. Η ανατροπή έγινε μέσω της πιανίστριας Σύλβιας Ραμπίνοφ, στενής φίλης της Όπενχαϊμερ, η οποία γνώριζε τον δημοσιογράφο Μέγιερ Μπέργκερ των New York Times. Παρά τους αρχικούς δισταγμούς της Όπενχαϊμερ, η Ραμπίνοφ του προώθησε τα άρθρα.

Προς έκπληξή της, ο Μπέργκερ ενθουσιάστηκε και, μετά από συνάντηση μαζί της, δημοσίευσε στις 27 Ιουνίου 1958 ένα εκτενές αφιέρωμα στη δημοφιλή στήλη του "About New York". Το άρθρο παρουσίαζε την ιστορία της τέχνης και περιέγραφε αγαπημένα σχέδια της Όπενχαϊμερ, όπως το Flapping Bird. Η ανταπόκριση του κοινού ήταν τεράστια, οδηγώντας την Όπενχαϊμερ σε συνέντευξη στη διάσημη τηλεοπτική εκπομπή The Tonight Show με τον Τζακ Πάαρ, καθώς και σε πολυάριθμες ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εμφανίσεις.

Εκμεταλλευόμενη τη δημοσιότητα, η Όπενχαϊμερ οργάνωσε μηνιαία μαθήματα στα κεντρικά γραφεία της Ιαπωνικής Εταιρείας (Japan Society) στο Μανχάταν. Στο πρώτο μάθημα, στις 6 Οκτωβρίου 1958, συμμετείχαν 25 άτομα, ανάμεσά τους η Τέμκο και η Λούρι, σχηματίζοντας τον πυρήνα του «Κέντρου Origami». Η ζήτηση ήταν τόσο μεγάλη που σύντομα προστέθηκαν εβδομαδιαία μαθήματα, ενώ ξεκίνησε και η έκδοση του ενημερωτικού δελτίου The Origamian. Όταν ο χώρος της Ιαπωνικής Εταιρείας δεν ήταν πλέον διαθέσιμος, τα μαθήματα μεταφέρθηκαν προσωρινά σε μια γειτονική εκκλησία και στη συνέχεια στο διαμέρισμά της, μέχρι τον Μάρτιο του 1959, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα σταθερό σημείο αναφοράς για την τέχνη παγκοσμίως.

Απώλειες και η καταξίωση της αμερικανικής σχολής
Μετά την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου μαθημάτων, η Όπενχαϊμερ και ο σύζυγός της ξεκίνησαν μια παγκόσμια περιοδεία. Μετά την Ευρώπη επισκέφθηκαν την Ιαπωνία για να συναντήσουν τον κορυφαίο μελετητή της εποχής, Ακίρα Γιοσιζάουα. Η συνάντηση έλαβε διεθνή κάλυψη και το ζευγάρι εμφανίστηκε στην ιαπωνική τηλεόραση. Ωστόσο, η χαρά επισκιάστηκε απότομα: την πρώτη τους νύχτα στην Ιαπωνία, η Όπενχαϊμερ έμαθε ότι ο αδελφός της είχε πεθάνει. Επιστρέφοντας εσπευσμένα στη Νέα Υόρκη, ήρθαν αντιμέτωποι με μια δεύτερη τραγωδία, καθώς πληροφορήθηκαν ότι το ίδιο πρωί η στενή της συνεργάτιδα, η Λούρι, είχε χάσει τη ζωή της μετά από πτώση από την οροφή του ξενοδοχείου Irving.

Παρά το βαθύ πλήγμα, η Όπενχαϊμερ βρήκε τη δύναμη να συνεχίσει το έργο της, βοηθώντας στη διοργάνωση της έκθεσης «Επίπεδη Γεωμετρία και Φανταχτερές Μορφές» (Plane Geometry and Fancy Figures) στο Μουσείο Cooper Union τον Μάιο του 1959 — την πρώτη επίσημη έκθεση οριγκάμι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η έκθεση, αν και επικεντρωνόταν στον Γιοσιζάουα, ανέδειξε και το έργο των Αμερικανών δημιουργών που είχε ανακαλύψει η Όπενχαϊμερ, προσελκύοντας το ενδιαφέρον τόσο καλλιτεχνών όσο και ακαδημαϊκών για τα μαθηματικά του οριγκάμι. Το «Κέντρο Origami» έγινε πλέον ο επίσημος πόλος μιας νέας αμερικανικής σχολής, η οποία αποτυπώθηκε εμβληματικά στο βιβλίο «The Art of Origami» (1961) του Σαμ Ράντλετ.

Ο σύζυγός της απεβίωσε στις 7 Μαρτίου 1962, κληροδοτώντας της το ένα τρίτο της περιουσίας του μέσω καταπιστεύματος για την εξασφάλιση του βιοπορισμού της. Στη συνέχεια, η Όπενχαϊμερ μετακόμισε στο Γκρίνουιτς Βίλατζ του Μανχάταν.

Ίδρυση των «Φίλων του Κέντρου Οριγκάμι»
Αν και τα τακτικά μαθήματα είχαν σταματήσει από το 1959, το Κέντρο συνέχισε να λειτουργεί ως ένας ζωντανός, άτυπος οργανισμός υπό τον συντονισμό της. Όπως σημείωναν οι σύγχρονοί της, «το να είσαι φίλος της Λίλιαν σήμαινε αυτόματα ότι ήσουν μέλος». Σπουδαία ονόματα της αμερικανικής σχολής, όπως οι Τζορτζ Ρόουντς, Τζέιμς Σακόντα, Ρόμπερτ Νιλ και Σαμ Ράντλετ, διατηρούσαν συνεχή επικοινωνία μαζί της. Παράλληλα, η Όπενχαϊμερ συγκέντρωσε μια τεράστια συλλογή δειγμάτων και ξεκίνησε μια επιτυχημένη επιχείρηση διάθεσης εξειδικευμένων βιβλίων οριγκάμι.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, μετά από πρόταση των συνεργατών της Μάικλ Σαλ και Άλις Γκρέι για τη δημιουργία ενός πιο επίσημου φορέα, ιδρύθηκε ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός «Οι Φίλοι του Κέντρου Origami της Αμερικής». Μετά τη συνταξιοδότηση της Γκρέι, ο οργανισμός απέκτησε μόνιμη στέγη στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, αναλαμβάνοντας σταδιακά όλες τις λειτουργίες του αρχικού Κέντρου, καθώς και την επιχείρηση προμηθειών της Όπενχαϊμερ, διασφαλίζοντας έτσι την κληρονομιά της για τις επόμενες γενιές.

Η Λίλιαν Βόρχαους Όπενχαϊμερ έφυγε από τη ζωή στις 24 Ιουλίου 1992, σε ηλικία 93 ετών, στο Ιατρικό Κέντρο Μπεθ Ισραήλ (Beth Israel Medical Center) στο Μανχάταν, μετά από μια επέμβαση στην καρδιά. Άφησε πίσω της μια τεράστια οικογένεια, καθώς και μια παγκόσμια κοινότητα δημιουργών που εμπνεύστηκαν από το πάθος της. 

Η εφημερίδα New York Times τη χαρακτήρισε στον επικήδειό της ως τη γυναίκα που «σύστησε το οριγκάμι στους Αμερικανούς», ενώ προς τιμήν της, η 24η Οκτωβρίου (ημέρα των γενεθλίων της) επιλέχθηκε διεθνώς ως η επίσημη έναρξη των Παγκόσμιων Ημερών Οριγκάμι (World Origami Days). Ο οργανισμός της, ο οποίος μετονομάστηκε επίσημα σε OrigamiUSA το 1994, συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτελεί τον θεματοφύλακα του οράματός της, διατηρώντας ζωντανή την τέχνη που η ίδια αγάπησε και διέδωσε στη Δύση.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι τρεις γιοι της εξελίχθηκαν σε παγκοσμίως διακεκριμένους μαθηματικούς:

• Γουίλιαμ Κρούσκαλ (William Kruskal): Συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη της στατιστικής επιστήμης με τη δημιουργία του μη παραμετρικού ελέγχου Kruskal–Wallis, ο οποίος αποτελεί βασικό εργαλείο για τη σύγκριση ανεξάρτητων δειγμάτων.
• Μάρτιν Ντέιβιντ Κρούσκαλ (Martin David Kruskal): Υπήρξε πρωτοπόρος στη μελέτη των σολιτονίων (ειδικών κυμάτων που διατηρούν αναλλοίωτη τη μορφή τους κατά τη διάδοσή τους) και συνειέφερε σημαντικά στη μαθηματική θεωρία των υπερπραγματικών αριθμών (surreal numbers).
• Τζόζεφ Κρούσκαλ (Joseph Kruskal): Έγινε διεθνώς γνωστός στην πληροφορική και τα διακριτά μαθηματικά για τον «αλγόριθμο του Κρούσκαλ», ο οποίος χρησιμοποιείται για την εύρεση του ελάχιστου συνδετικού δέντρου σε έναν σταθμισμένο γράφο.

Η μαθηματική και επιστημονική παράδοση της οικογένειας συνεχίστηκε και στην επόμενη γενιά: Ο εγγονός της, Κλάιντ Π. Κρούσκαλ (Clyde P. Kruskal), γιος του Μάρτιν, είναι διακεκριμένος Αμερικανός επιστήμονας της Πληροφορικής, με πλούσιο ερευνητικό έργο στις αρχιτεκτονικές, στα μοντέλα και στους αλγορίθμους παράλληλων υπολογισμών.

---

---

Florence Temko

 Η Φλόρενς Μαρία Τέμκο (20 Οκτωβρίου 1921 – 12 Νοεμβρίου 2009), πρωτοπόρος στη διάδοση του οριγκάμι στις Ηνωμένες Πολιτείες , ήταν ίσως η πιο παραγωγική συγγραφέας σε αυτό το θέμα. Με πενήντα πέντε βιβλία στο ενεργητικό της για τις τέχνες του χαρτιού και τις λαϊκές χειροτεχνίες, άσκησε ισχυρή επιρροή σε ενδιαφερόμενους αρχάριους στην τέχνη της χαρτοδιπλώματος. Μερικοί από αυτούς αργότερα ανέπτυξαν πολύπλοκα σχέδια οριγκάμι που προηγουμένως ήταν αδιανόητα και εφάρμοσαν την εμπειρία τους σε προηγμένες καινοτομίες στους τομείς της τέχνης και της επιστήμης. 

Γεννήθηκε ως Φλόρενς Μαρία Μαρξ στο Λονδίνο, κόρη του Έριχ και της Έρνα Μαρξ. Σπούδασε στο Αββαείο Γουάικομπ , στο St. George's Business College και στο London School of Economics , αλλά η εκπαίδευσή της διακόπηκε από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σπούδασε επίσης στο New School for Social Research στη Νέα Υόρκη. 

Γνώρισε τον λοχία του Αμερικανικού Στρατού Λέοναρντ Τέμκο και παντρεύτηκαν το 1945. Το 1946 εγκαταστάθηκαν στο Νιου Τζέρσεϊ και απέκτησαν τρία παιδιά: την Τζόαν Α. Τέμκο και τα δίδυμα Στίβεν Τέμκο και Ρόναλντ Τέμκο.

Χώρισαν το 1968 και παντρεύτηκε τον δεύτερο σύζυγό της, Χένρι Πέτζελ, το 1969. Το 1982 μετακόμισαν στο Σαν Ντιέγκο και χώρισαν στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες , ο όρος kirigami επινοήθηκε από την Temko από τις ιαπωνικές λέξεις kiri , « κόψιμο » και kami , « χαρτί » , στον τίτλο του βιβλίου της του 1962, Kirigami , η δημιουργική τέχνη της κοπής χαρτιού . Το βιβλίο σημείωσε αρκετή επιτυχία ώστε η λέξη kirigami να γίνει αποδεκτή ως η δυτική ονομασία για την τέχνη της κοπής χαρτιού. 

Το έργο της Temko περιλαμβάνει διαλέξεις και εργαστήρια με συμμετοχή κοινού στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης . Έκανε δύο ταινίες για το Εθνικό Συμβούλιο Κινηματογράφου του Καναδά και το BFA Educational Films. Η Florence έγραψε 12 βιβλία χειροτεχνίας, συμπεριλαμβανομένου, σε συνεργασία με την Επιτροπή των ΗΠΑ για τη UNICEF, του βιβλίου «Folk Crafts For World Friendship» (1976, εικονογραφημένο από την Yaroslava Surmach Mills), το οποίο περιγράφει χειροτεχνίες από πολλά έθνη, συμπεριλαμβανομένης της προέλευσης της χειροτεχνίας, των εθίμων που σχετίζονται με την τέχνη και των αναλυτικών οδηγιών βήμα προς βήμα. 

Η συμμετοχή της ως συμβούλου στο Διεθνές Μουσείο Mingei στο Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνια, είχε ως αποτέλεσμα την διοργάνωση της έκθεσης «Masterworks of Origami» εκεί το 2003. Άλλα μουσεία στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες χώρες στη συνέχεια αναγνώρισαν το origami ως μορφή τέχνης και διοργάνωσαν τις δικές τους εκθέσεις. 

Τα βιβλία της συνεχίζουν να κυκλοφορούν καλά, ειδικά στις βιβλιοθήκες, επειδή οι αναγνώστες διαπιστώνουν ότι μπορούν να ακολουθήσουν εύκολα τις σαφείς οδηγίες βήμα προς βήμα και υπάρχουν διάφορα επίπεδα πολυπλοκότητας που παρουσιάζονται σε κάθε βιβλίο. Ανάμεσα στα πολλά πρωτότυπα σχέδια origami που δημιούργησε είναι μερικά από τα πιο δημοφιλή: Κόκορας, Πιγκουίνος, Μπολ με Αστέρια, Παιχνίδι Δράσης Squawker, Καπέλο Αποφοίτησης από Γουδί, Γαλοπούλα Ευχαριστιών και Γλυπτό Ζιγκ-Ζαγκ.

Πέθανε στις 12 Νοεμβρίου 2009, στο σπίτι της στη Λα Χόγια της Καλιφόρνια.

Sylvia Rabinof

Πηγή:https://www.bach-cantatas.com/Lib/Rabinof-Sylvia.htm

Γεννήθηκε: 10 Οκτωβρίου 1913 - Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ
Πέθανε: 20 Ιανουαρίου 2001 - Φλόριντα, ΗΠΑ

Η Αμερικανίδα πιανίστα, δασκάλα και συνθέτρια, Σύλβια Ραμπίνοφ, γεννήθηκε ως Σύλβια Σμιθ. Ως παιδί και έφηβη, η Σύλβια φοίτησε στο σχολείο Third Street Music Settlement, και αργότερα συνέχισε τις σπουδές της στο πιάνο με τους Παντερέφσκι, Σάιμον Μπαρέρε και Ρούντολφ Σέρκιν . Η Σύλβια έκανε το ντεμπούτο της στην Ευρώπη στο Παρίσι το 1937 και το 1938 έδωσε ένα ρεσιτάλ στο Δημαρχείο της Νέας Υόρκης.

Μια εβδομάδα αφότου η Σύλβια γνώρισε τον βιολονίστα Μπένο Ραμπίνοφ, συναντήθηκαν για το πρώτο τους ραντεβού, περνώντας την ημέρα παίζοντας και τις 10 σονάτες για βιολί και πιάνο του Λ. Β. Μπετόβεν. Ο Μπένο και η Σύλβια παντρεύτηκαν το 1943 και άρχισαν να δίνουν συναυλίες σε όλο τον κόσμο μαζί, ερμηνεύοντας σονάτες για βιολί και πιάνο, καθώς και εμφανιζόμενοι σε σόλο ρεσιτάλ και ως σολίστ με μεγάλες ορχήστρες. Δημιούργησαν ένα από τα πιο δημοφιλή ντουέτα της εποχής της και περιόδευσαν εκτενώς στις ΗΠΑ, την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας τους μαζί. Το ντουέτο ερμήνευσε ένα μείγμα κλασικών και σύγχρονων κομματιών. Για την 10η επέτειο του γάμου τους το 1953, η Σύλβια και ο Μπένο ερμήνευσαν και τις 10 σονάτες για πιάνο και βιολί του Lv Beethoven σε μία μέρα στο Δημαρχείο, ένα κατόρθωμα που θα επαναλάμβαναν στο Alice Tully Hall το 1969. Το 1954, παρουσίασαν για πρώτη φορά το Κοντσέρτο για βιολί, πιάνο και ορχήστρα του Τσέχου συνθέτη Bohuslav Martinu, το οποίο τους παρήγγειλαν. Η Σύλβια και ο Μπένο συνέχισαν να εμφανίζονται μαζί μέχρι τον θάνατο του Μπένο το 1975.

Καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας τους, ο Μπένο και η Σύλβια διατήρησαν ένα φορτωμένο πρόγραμμα παραστάσεων και διδασκαλίας, και επέλεξαν να τονίσουν αυτό υπερβολικά την προετοιμασία για τις ηχογραφήσεις. Ωστόσο, το 1965 η Decca records κυκλοφόρησε το "Gypsy Violin Classics", με τον Μπένο στο βιολί και τη Σύλβια στο πιάνο. Τον Μάιο του 1965, ένας κριτικός του High Fidelity έγραψε: «Ο παλλόμενος, λαμπερός τόνος του Ραμπίνοφ και η εντυπωσιακή του ταχύτητα φέρουν σίγουρα την ετικέτα Auer, ένα διακεκριμένο σήμα κατατεθέν στα χρονικά της βιολιοτεχνίας. Δίνει μια εντυπωσιακή και ικανοποιητική περιγραφή του εαυτού του σε αυτή τη συλλογή».

Η Σύλβια Ραμπίνοφ δίδασκε και συνέθετε επίσης, ειδικευόμενη στη σύνθεση αυτοσχεδιασμών βασισμένων στα κλασικά έργα. Από το 1971 έως το 1979, δίδαξε στο προ-πανεπιστημιακό τμήμα του Juilliard και παρέδωσε θερινά εργαστήρια στο Brevard Music Center στη Βόρεια Καρολίνα. Ήταν επίσης μέλος του διδακτικού προσωπικού στο SUNY Fredonia. Στους μαθητές της περιλαμβάνονταν οι Ken Noda, Richard Allston και Jose Ramos-Santana. Επίσης, καθηγήτρια ήταν ο Richard Glazier, συνθέτοντας μια παραλλαγή σε ένα θέμα του Gershwin για να την ερμηνεύσει ο Glazier.

Η Σύλβια Ραμπίνοφ εξέδωσε τα βιβλία Musicianship Through Improvisation και The Improvisator . Για περίπου 30 χρόνια, έγραφε βιογραφίες μουσικών και άρθρα για τον αυτοσχεδιασμό για τα Junior Keynotes.περιοδικό, μια έκδοση της Εθνικής Ομοσπονδίας Μουσικών Συλλόγων. Η Σύλβια διετέλεσε επίσης πρόεδρος των αυτοσχεδιαστικών δραστηριοτήτων της ομοσπονδίας και έκανε τακτικά εμφανίσεις και εργαστήρια στο ετήσιο συνέδριο της ομοσπονδίας. Ο Μπένο Ραμπίνοφ πέθανε το 1975.

Το 1978, η Σύλβια Ραμπίνοφ παντρεύτηκε τον Τσαρλς Ρόθενμπεργκ, δικηγόρο και λάτρη της μουσικής. Το 1989, η Σύλβια και ο Τσαρλς, οι οποίοι μέχρι τότε περνούσαν τους χειμώνες τους στη Φλόριντα, μετακόμισαν μόνιμα από τη Νέα Υόρκη στη Φλόριντα. Ο Τσαρλς πέθανε το 1992. Συνέχισε να παίζει πιάνο, να συνθέτει και να διδάσκει, χρησιμοποιώντας το όνομα Σύλβια Ραμπίνοφ, μέχρι τον θάνατό της σε ηλικία 87 ετών. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, εμφανίστηκε ως σόλο πιανίστρια και με άλλους μουσικούς, συμπεριλαμβανομένου του βιολονίστα Ρουτζέρο Ρίτσι. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, κυκλοφόρησε ένα CD με τον Ρίτσι και τη Σύλβια σε μια ερμηνεία της Σονάτας για Βιολί και Πιάνο του Σιμπέλιους. Το 2003, η Pavilion Records, Ltd, υπό την δισκογραφική εταιρεία Pearl, παρήγαγε ένα CD φτιαγμένο από κασέτες με παραστάσεις των Ραμπίνοφ στις δεκαετίες του 1940 και του 1950.

Shari Lewis

 Η Shari Lewis (γεννημένη ως Phyllis Naomi Hurwitz , 17 Ιανουαρίου 1933 - 2 Αυγούστου 1998) ήταν Αμερικανίδα εγγαστρίμυθος , κουκλοπαίκτρια , παιδική ψυχαγωγός, παρουσιάστρια τηλεοπτικών εκπομπών, χορεύτρια, κωμικός, τραγουδίστρια, ηθοποιός, συγγραφέας και μαέστρος συμφωνικής ορχήστρας, βραβευμένη με βραβείο Peabody . Δημιούργησε και ερμήνευσε την κούκλα Lamb Chop για τον Captain Kangaroo τον Μάρτιο του 1956.

Γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη από Εβραίους γονείς, την Αν (το γένος Ριτζ) και τον Άμπραχαμ Χούρβιτς, καθηγητή παιδαγωγικών στο Πανεπιστήμιο Γεσίβα, με καταγωγή από το Βίλνιους της Λιθουανίας . Είχε μία αδερφή, την Μπάρμπαρα. Ο πατέρας της αποκαλούνταν «επίσημος μάγος» της Νέας Υόρκης από τον δήμαρχο Φιορέλο Χ. Λα Γκουάρντια κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης . Ο Χούρβιτς δίδαξε στην κόρη του να εκτελεί εξειδικευμένες μαγικές πράξεις μέχρι την ηλικία των 13 ετών. Έλαβε επίσης μαθήματα ακροβατικών, στροβιλισμού μπαστουνιών, ζογκλερικών, πατινάζ στον πάγο και μουσικών οργάνων όπως πιάνο και βιολί. 

Καριέρα

Το 1952, η Λιούις και το κουκλοθέατρό της κέρδισαν το πρώτο βραβείο στην τηλεοπτική σειρά του CBS, Arthur Godfrey's Talent Scouts . Παρουσίασε αρκετές παιδικές σειρές παραγωγής της Νέας Υόρκης κατά τη διάρκεια της δεκαετίας. Στις 5 Ιουλίου 1953, η Λιούις έκανε το ντεμπούτο της στην τηλεόραση στο Facts N' Fun στο WRCA-TV, ιδιοκτησίας του NBC . Το πρόγραμμα ήταν μια εκπομπή ποικιλίας στην οποία προσέλκυσε τους θεατές και το κοινό του στούντιο με παιχνίδια, χόμπι, κατασκευές, τραγούδια, ιστορίες, ενημερωτικά τμήματα, συνεντεύξεις με ειδικούς καλεσμένους ερμηνευτές και προσωπικότητες. Επίσης, παρουσίασε κωμικά σκετς με δύο κούκλες κοιλιολόγου , τον Σάμσον και την Τάφι Τουίνκλ. Η εκπομπή διάρκειας μίας ώρας παρέμεινε στον αέρα μέχρι τις 26 Σεπτεμβρίου 1953. 

Μετακόμισε στο WPIX το 1953 για να αντικαταστήσει τον Ted Steele ως παρουσιάστρια του Kartoon Klub , το οποίο είχε μια μορφή ποικιλίας με ζωντανό κοινό στούντιο . Η Lewis εμφανίστηκε με τους Randy Rocket και Taffy Twinkle, και το πρόγραμμα περιελάμβανε επίσης επαναλήψεις των κινούμενων σχεδίων Crusader Rabbit . Το Kartoon Klub αργότερα άλλαξε τον τίτλο του σε Shari & Her Friends στις 23 Σεπτεμβρίου 1956, και στη συνέχεια σε Shariland ένα μήνα αργότερα. Η Lewis κέρδισε βραβεία Emmy στην περιοχή της Νέας Υόρκης για τη δουλειά της στο Shariland και σε μια επακόλουθη σειρά στο WRCA-TV, Hi Mom (1957–1959), η οποία παρουσίασε τους Charlie Horse, Hush Puppy και Wing Ding. Το Lamb Chop, που εμφανίστηκε επίσης, είχε παρουσιαστεί προηγουμένως κατά τη διάρκεια της εμφάνισης του Lewis ως guest στο Captain Kangaroo τον Μάρτιο του 1956. 

Η Λιούις με τις μαριονέτες της, Λαμπ Τσοπ και Τσάρλι Χορς, 1960

Το NBC έδωσε στη Lewis την πρώτη της τηλεοπτική εκπομπή, The Shari Lewis Show , η οποία έκανε πρεμιέρα την 1η Οκτωβρίου 1960, αντικαθιστώντας το The Howdy Doody Show . Η εκπομπή διήρκεσε μέχρι τις 28 Σεπτεμβρίου 1963 και παρουσίαζε χαρακτήρες όπως οι Hush Puppy, Charlie Horse, Lamb Chop και Wing Ding, ένα μαύρο κοράκι. Το Lamb Chop, το οποίο ήταν λίγο περισσότερο από μια κάλτσα με μάτια, χρησίμευε ως ένα αλαζονικό alter ego για τη Lewis. Το Hush Puppy είχε νότια προφορά με μια συγκρατημένη, ντροπαλή και αστεία προσωπικότητα, ενώ η Charlie Horse ήταν ένας σαρκαστικός χαρακτήρας.

Το 1961, υποδύθηκε τον ομώνυμο χαρακτήρα της Dulie Hudson στην ταινία " Watching Out for Dulie" , μια παραγωγή της United States Steel Hour . Περιστασιακά εμφανιζόταν ως guest star σε τηλεοπτικές εκπομπές όπως " Car 54", "Where Are You?" , "The Man from UNCLE" και "Love, American Style ".

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980, εμφανίστηκε σε μια σειρά από βρετανικές παραστάσεις, όπως το Val Doonican Show και το Royal Variety Performance .  Το 1975, η Lewis παρουσίασε για λίγο μια άλλη κοινοπρακτική παράσταση μαριονέτας με τίτλο The Shari Show . Το 1992, η παράστασή της Lamb Chop's Play-Along ξεκίνησε μια τριετή πορεία στο PBS ,  δημιουργημένη ως μια παράσταση με συμμετοχή του κοινού. 

Όταν τελείωσε το Play-Along του Lamb Chop , η Lewis και ο σύζυγός της Jeremy Tarcher δημιούργησαν την πίτσα The Charlie Horse Music Pizza .Το ένα τρίτο των δημοτικών σχολείων παρέλειπαν μαθήματα μουσικής από το πρόγραμμα σπουδών τους εκείνη την εποχή, και η Lewis και η Tarcher ένιωσαν ότι θα μπορούσαν να εισαγάγουν τα παιδιά στη μουσική μέσω της παράστασης. 

Το βίντεο με θέμα την πίστη, Lamb Chop's Special Chanukah, κυκλοφόρησε το 1996 και έλαβε το βραβείο Parents' Chop της χρονιάς. Ο Lewis και ο Lamb Chop εμφανίστηκαν και οι δύο σε μια διαφήμιση για την εταιρεία καλωδιακής τηλεόρασης PrimeStar το 1997.  Όταν η Lewis εμφανίστηκε ενώπιον του Κογκρέσου το 1993 για να καταθέσει υπέρ της προστασίας της παιδικής τηλεόρασης, ο Lamb Chop έλαβε άδεια να μιλήσει.  Ως καταξιωμένη μουσικός, η Lewis διηύθυνε σημαντικές συμφωνικές ορχήστρες στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και τον Καναδά. Έγραψε πολλά βιβλία και παρήγαγε 17 οικιακά βίντεο. 

Άλλες δουλειές της Lewis περιλάμβαναν τη φωνή της πριγκίπισσας Nida στο κινούμενο σχέδιο Arabian Knights , μέρος της σειράς του 1968 The Banana Splits Adventure Hour . Άλλες δουλειές της με τη φωνή της σε κινούμενα σχέδια περιλαμβάνουν τις ταινίες μικρού μήκους κινουμένων σχεδίων Honey Halfwitch των Famous Studios . Η Lewis χαρίζει τη φωνή στον ομώνυμο χαρακτήρα καθώς και στην ξαδέρφη της Maggie.

Μαζί με τον Τάρτσερ, συνέγραψε ένα επεισόδιο για την αρχική σειρά του Star Trek , " The Lights of Zetar " (1969). Έγραψε πάνω από 60 βιβλία για παιδιά. 

Προσωπική ζωή

Η Λιούις διατήρησε το επώνυμό της από τον πρώτο της γάμο με τον Σταν Λιούις (1932–1968), στέλεχος τηλεοπτικής επιχείρησης. Ήταν αγαπημένοι από το λύκειο, παντρεύτηκαν το 1953 και χώρισαν το 1957 για να προστατεύσουν τη δημόσια φήμη και την καριέρα της, όταν ο Σταν ενεπλάκη στα σκάνδαλα των κουίζ της δεκαετίας του 1950. 

Ο δεύτερος σύζυγός της ήταν ο εκδότης Τζέρεμι Τάρτσερ (1932–2015), αδελφός της μυθιστοριογράφου Τζούντιθ Κραντζ . Η Λιούις γνώρισε τον Τάρτσερ στο πλατό μιας ραδιοφωνικής εκπομπής. Παντρεύτηκαν ένα χρόνο αργότερα. Απέκτησαν μια κόρη, τη Μάλορι Τάρτσερ , η οποία έγραφε για δύο τηλεοπτικές εκπομπές: το Play-Along του Lamb Chop και το spin-off του The Charlie Horse Music Pizza . Η Μάλορι άλλαξε νόμιμα το επώνυμό της σε Λιούις και ανέλαβε τη δουλειά της μητέρας της με τον Lamb Chop το 2000, δύο χρόνια μετά τον θάνατο της Σάρι. 

Πριν από τον θάνατό της, η Shari Lewis πούλησε τα δικαιώματα του Lamb Chop στην Golden Books Family Entertainment . Όταν η Golden υπέβαλε αίτηση πτώχευσης, αυτά τα δικαιώματα μεταβιβάστηκαν στην Classic Media , η οποία αργότερα εξαγοράστηκε από την DreamWorks Animation (τώρα μέρος της NBCUniversal ). Η Mallory Lewis εξακολουθεί να κατέχει τα δικαιώματα ζωντανής εμφάνισης του χαρακτήρα Lamb Chop. 

Στις 20 Σεπτεμβρίου 2015, ο Τζέρεμι Τάρτσερ πέθανε από τη νόσο του Πάρκινσον σε ηλικία 83 ετών. 

Ασθένεια και θάνατος

Η Λιούις υποβλήθηκε σε θεραπεία για καρκίνο του μαστού το 1984.  Τον Ιούνιο του 1998, διαγνώστηκε με καρκίνο της μήτρας . Υποβλήθηκε σε υστερεκτομή , αλλά οι γιατροί της την ενημέρωσαν ότι ο καρκίνος ήταν μη χειρουργήσιμος και της είχαν δώσει έξι εβδομάδες ζωής.  Μετά τη διάγνωσή της, η Λιούις επέμεινε να ηχογραφήσει ένα τελευταίο επεισόδιο του The Charlie Horse Music Pizza .  Αφού ανάρρωσε από την υστερεκτομή, ξεκίνησε χημειοθεραπεία στο νοσοκομείο Cedars-Sinai . Ενώ υποβαλλόταν σε χημειοθεραπεία, εμφάνισε ιογενή πνευμονία και πέθανε το βράδυ της 2ας Αυγούστου 1998, σε ηλικία 65 ετών.  Μετά τον θάνατό της, το The Charlie Horse Music Pizza ακυρώθηκε. Πραγματοποιήθηκε ιδιωτική κηδεία και σχεδιάστηκε δημόσια επιμνημόσυνη δέηση. Το τελευταίο επεισόδιο του The Charlie Horse Music Pizza προβλήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1999, την ημέρα που θα ήταν τα 66α γενέθλιά της. 

Ένα μεταθανάτιο ντοκιμαντέρ για τη ζωή και την καριέρα της Λιούις,  Shari & Lamb Chop , σε σκηνοθεσία Λίζα Ντ'Απολίτο, κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους και σε βιντεοταινία το 2025. 

Βραβεία και τιμητικές διακρίσεις

Η Λιούις τιμήθηκε με πολλά βραβεία κατά τη διάρκεια της ζωής της, όπως:

• 12 βραβεία Emmy
• Βραβείο Πίμποντι (1960)
• Βραβείο Μόντε Κάρλο για την καλύτερη τηλεοπτική εκπομπή ποικιλίας στον κόσμο (1963)
• Βραβείο Κέντρου John F. Kennedy για Αριστεία και Δημιουργικότητα (1983)
• 7 Βραβεία Επιλογής Γονέων
• Βραβείο Δράσης για την Παιδική Τηλεόραση
• Βραβείο Ψυχαγωγίας της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδικής Ψυχαγωγίας για τον Διασκεδαστή της Χρονιάς 1995
• Βραβείο Dor L'Dor του B'nai B'rith (1996)
• 3 βραβεία Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Χιούστον
• Βραβείο Ασημένιου Κύκλου της Εθνικής Ακαδημίας Τηλεοπτικών Τεχνών και Επιστημών (1996)
• Βραβείο Αριστείας Συμβουλευτικής Επιτροπής Κινηματογράφου (1996)
• 2 Χρυσά Βραβεία Φεστιβάλ Κινηματογράφου Τσάρλεστον (1995)
• Ασημένια και χάλκινα βραβεία στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ του Χιούστον (1995)
• Ασημένιο Βραβείο Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Βίντεο της Νέας Υόρκης (1995)
• Το 1979, δημιουργήθηκε και διανεμήθηκε το σετ καρτών συναλλαγών Supersisters . Μία από τις κάρτες είχε το όνομα και τη φωτογραφία του Lewis. ^{[ 30 ]}
• Το 1993, ο Λιούις έλαβε τιμητικό πτυχίο από το Πανεπιστήμιο Χόφστρα , στο Χέμπστεντ της Νέας Υόρκης . ^{[ 31 ] [ 32 ]}
• Το 1998, της απονεμήθηκε μετά θάνατον το βραβείο Lucy για τις Γυναίκες στον Κινηματογράφο, σε αναγνώριση της αριστείας και της καινοτομίας της στα δημιουργικά της έργα, τα οποία έχουν βελτιώσει την αντίληψη για τις γυναίκες μέσω της τηλεόρασης. ^{[ 33 ]}

Τηλεοπτικές εκπομπές

• Σαριλάντ (1956–1958)
• Καπετάνιος Καγκουρό (1956)
• Γεια σου μαμά (1957–1959)
• Το Σόου του Μερβ Γκρίφιν – δύο επεισόδια (1962 και 1967)
• Η εκπομπή της Shari Lewis (( NBC ) 1960–1963 και ( BBC ) 1969 ^{[ 34 ]} –1976 ^{[ 35 ]} )
• Αυτοκίνητο 54, Πού είσαι; – "Πόσο ψηλά είναι;", "Σταματήστε τον κλέφτη" (μόνο φωνή), "Puncher & Judy" (1962-63)
• Η εκπομπή του Ντάνι Κέι – δύο επεισόδια (1964)
• Η εκπομπή του Ντιν Μάρτιν – δύο επεισόδια (1965–66)
• Άραβες Ιππότες – φωνή της πριγκίπισσας Νίδα του Ελ-Ραμπάουλ (1968–69)
• Playboy After Dark - (20/01/1969)
• Star Trek: Η Πρωτότυπη Σειρά – σεναριογράφος, " Τα Φώτα του Ζέταρ " (1969)
• Shari's Show – Τηλεοπτική μίνι σειρά (1970)
• Ποια είναι η γραμμή μου; – Μυστηριώδης καλεσμένος με τον Νέβιλ τον Διάβολο (1975)
• The Shari Show (συνδικαλισμένο) (1975–76)
• Ντίνα! – δύο επεισόδια (1975–76)
• Το Play-Along του Lamb Chop (1992–1997)
• Storytime - Possum Come A-Knockin' (1993)

• Βιογραφία – Shari Lewis και Lamb Chop (1994)
• Πού στον κόσμο είναι η Κάρμεν Σαντιέγκο; – Η ληστεία με τον καυτό πάγο (1994)
• Η Νταντά – Lamb Chop's On the Menu (1995)
• Σέσαμ Στριτ – η ίδια, #3525 (17/05/1996)
• Η Μουσική Πίτσα του Τσάρλι Χορς (1998–99)

Ταινίες μεγάλου μήκους

• Μπορείς να το κάνεις! – 1984
• Έχω μια ιστορία για σένα; - 1984
• Kooky Classics – 1984

Αρχειακό υλικό του Λιούις παρουσιάζεται στο ντοκιμαντέρ του 2023 με τίτλο Shari & Lamb Chop .

Ειδικές Προσφορές (τηλεοπτική μετάδοση και απευθείας μετάδοση σε βίντεο)

• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1975
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1976
• Σάρι Λιούις Μαγικό Σόου – 1979
• Χριστουγεννιάτικη Συναυλία της Σάρι – 1981
• 101 πράγματα που πρέπει να κάνουν τα παιδιά – 1987
• Το τραγούδι και το παιχνίδι του Lamb Chop – 1988
• Μην ξυπνάς τη μαμά σου! – 1989
• Αρνίσια μπριζόλα στη χώρα των άθλιων τρόπων – 1989
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1992
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1993
• Αρνίσια μπριζόλα στη χώρα των απεριόριστων αριθμών – 1993
• Αρνίσια μπριζόλα στο στοιχειωμένο στούντιο – 1994
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών του Macy's – 1994
• Τα 21α Ετήσια Βραβεία Emmy Ημέρας – 1994
• Ειδικό Χανουκά του Lamb Chop – 1995
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1995
• Η έκπληξη του Πάσχα της Σάρι – 1996
• Παιδιά για τον Χαρακτήρα – 1996
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1996
• Παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών στο Macy's – 1997

Επεισοδιακές τηλεοπτικές εμφανίσεις

• Η Λιούις συμπεριλήφθηκε στη μακρά λίστα των καλλιτεχνών που εμφανίστηκαν στο The Pat Boone Chevy Showroom του ABC , μια σειρά ποικιλιών , η οποία προβλήθηκε από το 1957 έως το 1960. Εμφανίστηκε στα επεισόδια της 20ής Νοεμβρίου και της 18ης Δεκεμβρίου 1958.
• Ο Λιούις εμφανίστηκε στις 14 Απριλίου 1960 και ξανά στις 12 Ιανουαρίου 1961, στην εκπομπή The Ford Show του NBC , με πρωταγωνιστή τον Τενεσί Έρνι Φορντ .
• Ο Λιούις, ο Λαμπ Τσοπ (ντυμένοι Άγιος Βασίλης) και ο Τσάρλι Χορς τραγούδησαν ένα εορταστικό τραγούδι, το "Jingle Bells", στο The Ed Sullivan Show (Σεζόν 15, Επεισόδιο 15, ημερομηνία μετάδοσης: 24 Δεκεμβρίου 1961)
• Ο Λιούις πρωταγωνίστησε ως γκεστ σε δύο επεισόδια της κωμικής σειράς του NBC με τους αστυνομικούς Car 54, Where Are You?, ως Μελίντα Γουόλς στο "How High is Up?" (1962) και ως Τζούντι Σάνφορντ στο "Puncher and Judy" (1963).
• Στο επεισόδιο "The Off-Broadway Affair", ένα επεισόδιο της 3ης σεζόν της σειράς κατασκοπευτικής περιπέτειας του NBC, The Man From UNCLE , ο Λιούις εμφανίστηκε ως guest star ως ένας ζωηρός, κάπως χαζός αντικαταστάτης . Αρχικά μεταδόθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1966.
• Οι Λιούις και Λαμπ Τσοπ ήταν guest star στο επεισόδιο Storytime του 1993 και διάβασαν το "Possum Come A-Knockin'"
• Οι Λιούις και Τσάρλι Χορς εμφανίστηκαν ως γκεστ πρωταγωνιστές στο επεισόδιο "The Hot Ice Heist" της 4ης σεζόν του Where in the World Is Carmen Sandiego? το 1994 και έδωσαν ένα στοιχείο για τις τσίχλες.
• Οι Λιούις και Λαμπ Τσοπ ήταν guest star στο επεισόδιο 2.20, "Lamb Chop's on the Menu", της κωμικής σειράς The Nanny που προβλήθηκε στο CBS στις 13 Φεβρουαρίου 1995.
• Οι Λιούις και Λαμπ Τσοπ ήταν guest star στο τελευταίο επεισόδιο της 27ης σεζόν (#3525) του Sesame Street , που προβλήθηκε στις 17 Μαΐου 1996.
• Οι Λιούις και Λαμπ Τσοπ ήταν guest star στο επεισόδιο 3.14, "Little Bo Peep", της κωμικής σειράς Cybill που προβλήθηκε στο CBS στις 20 Ιανουαρίου 1997.
  
  

Επιλεγμένη δισκογραφία

• Γεια σας παιδιά!, κυκλοφόρησε αρχικά το 1952 από την Golden Records GLP 39 και επανεκδόθηκε σε CD από την Golden Drive.
• Gotta Have Rain / Piccolo Pete , κυκλοφόρησε το 1958 σε RCA Victor WBY-96 (45 RPM)
• Fun in Shariland , κυκλοφόρησε αρχικά το 1958 στην RCA Victor LBY-1006 και επανεκδόθηκε στην RCA Camden CAL-1006 το 1960
• Shari in Storyland , κυκλοφόρησε αρχικά το 1962 στην RCA Victor LPM/LSP-2463
• Ο Τζακ και η Φασολιά και Άλλες Ιστορίες , κυκλοφόρησε αρχικά το 1964 από την RCA Camden CAL/CAS-1052 (επανέκδοση CD: CAD1-1052)
• Δώστε στο παιδί σας ένα προβάδισμα , κυκλοφόρησε αρχικά το 1968 από την RCA Camden CAL/CAS-1096 (επανέκδοση CD: CAD1-1096)
• Lamb Chop in the Land of No Manners , κυκλοφόρησε το 1991 από την A&M Records 75021 0422
• Το Sing-Along, Play-Along του Lamb Chop , κυκλοφόρησε το 1992 από την A&M Records 31454 0007
• Μην ξυπνάς τη μαμά σου!, κυκλοφόρησε το 1992 από την A&M Records 75021 0426
• Η Σουίτα Καρυοθραύστης του Lamb Chop , κυκλοφόρησε το 1993 από την A&M Records 31454 0136