Η Ντόροθυ Ουόρντσγουορθ (αγγλ. Dorothy Wordsworth, 25 Δεκεμβρίου 1771 – 25 Ιανουαρίου 1855) ήταν Αγγλίδα συγγραφέας, ποιήτρια και ημερολογιογράφος. Ήταν η αδελφή του Ρομαντικού ποιητή Ουίλλιαμ Ουόρντσγουορθ και οι δυο τους είχαν πολύ στενή σχέση για όλη τους τη ζωή. Η Ντόροθυ Ουόρντσγουορθ δεν είχε φιλοδοξία να δημοσιεύσει τα έργα της, αλλά άφησε παρακαταθήκη πολλές επιστολές, σημειώσεις στο ημερολόγιό της, τοπογραφικές περιγραφές, ποιήματα και άλλα γραπτά.
Βιογραφία
Πρώτα χρόνια και εκπαίδευση
Η Ντόροθυ Μέυ Ανν Ουόρντσγουορθ γεννήθηκε το 1771 στο Κόκερμαουθ του Κάμπερλαντ, στη βόρεια Αγγλία. Ήταν το τρίτο παιδί και η μοναχοκόρη της οικογένειας. Γονείς της ήταν ο Τζον Ουόρντσγουορθ (1741-1783) και η Ανν Κούκσον (1748-1778). Είχε τέσσερεις αδελφούς: τον Ρίτσαρντ (1768-1816), τον Ουίλλιαμ (1770-1850, Ρομαντικό ποιητή), τον Τζον (1772-1805, καπετάνιο) και τον Κρίστοφερ (1774-1846, θεολόγο και ακαδημαϊκό).
Μετά το θάνατο της μητέρας της το 1778, η Ντόροθυ στάλθηκε να ζήσει μαζί με τη δεύτερη εξαδέλφη της, Ελίζαμπεθ Θέλκελντ, στο Χάλιφαξ του Δυτικού Γιόρκσιρ έως το 1787. Κατά τη διαμονή της με τη θεία της πήγε σχολείο στο Χίππερχολμ και έπειτα σε ημερήσιο σχολείο στο Χάλιφαξ.
Το 1787 μετακόμισε στο σπίτι των παππούδων τη στο Πένριθ και επανενώθηκε με τους αδελφούς της μετά από εννέα χρόνια. Έπειτα, μετακόμισε με τον πρόσφατα παντρεμένο θείο της και τη θεία της στην ενορία του Φόρνσετ, στο Νόρφοκ, το 1788 και έμεινε εκεί έξι χρόνια. Η Ντόροθυ αφοσιώθηκε σε οικιακές εργασίες και αλληλογραφούσε συχνά με τον αδελφό της, Ουίλλιαμ, και την παιδική φίλη της, Τζέην Πόλλαρντ. Σε μια επιστολή της προς την Τζέην αναφέρει τη σκέψη της να ιδρύσει ένα μικρό σχολείο με εννιά κορίτσια της περιοχής. Ο Ουίλλιαμ πέρασε έξι εβδομάδες στο Φόρνσετ στο τέλος του 1790 και από τότε τα δύο αδέλφια ξεκίνησαν τη συνήθειά τους να κάνουν μεγάλους περιπάτους μαζί. Διατήρησαν το στενό δέσιμό τους για όλη τους τη ζωή.
Η Ντόροθυ ξαναείδε τον Ουίλλιαμ μετά από τρία χρόνια, το 1794. Έμειναν μαζί στην αγροικία Ολντ Ουίντεμπροου για δύο μήνες. Αργότερα, μετακόμισαν στην Αγροικία Ρέισνταουν στο Ντόρσετ, όπου έμειναν έως το 1797. Εκείνο το διάστημα ανέλαβαν την ανατροφή ενός τρίχρονου αγοριού ονόματι Μπάζιλ Μόνταγκιου. Τότε, η Ντόροθυ γνώρισε τον Σάμιουελ Τέυλορ Κόλεριτζ, τον οποίο είχε ήδη γνωρίσει ο αδελφός της, και από τότε έγιναν πολύ καλοί φίλοι. Ο Κόλεριτζ έγραψε για τη Ντόροθυ σε γράμμα προς τον εκδότη του: "Κατέχει ποικιλία γνώσεων—μάτι παρατηρητικό για την καθεμιά μικροσκοπική λεπτομέρεια στη φύση".
Αλφόξντεν και Γκράσμηρ
Τον Ιούλιο του 1797, παρά τους οικονομικούς περιορισμούς, η Ντόροθυ και ο Ουίλλιαμ Ουόρντσγουορθ μετακόμισαν στην Οικία Αλφόξτον, στο χωριό Χόλγορντ στο Σόμερσετ, κοντά στο σπίτι του Κόλεριτζ. Ο Ουόρντσγουορθ και ο Κόλεριτζ συνεργάστηκαν και έγραψαν τις Λυρικές μπαλάντες (1798), με τη συμβολή της Ντόροθυ. Ένα από τα ποιήματα είναι το Αββαείο του Τίντερν (Tintern Abbey), το οποίο εμπνεύστηκε ο Ουόρντσγουορθ κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου τους στην Κοιλάδα Ουάι, ανάμεσα στην Αγγλία και την Ουαλία, τον Ιούλιο του 1798. Στο τελευταίο τμήμα του ποιήματος ο ποιητής γράφει για τη Ντόροθυ: "Γιατί εσύ είσαι μαζί μου, εδώ, στην όχθη \ αυτού του ωραίου ποταμού, αγαπημένη μου Φίλη".
Η παραμονή των Ουόρντσγουορθ στην Οικία Αλφόξτον ήταν σύντομη λόγω των οικονομικών δυσκολιών τους. Η Ντόροθυ ξεκίνησε να γράφει το Ημερολόγιο του Αλφόξντεν από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του 1798, του οποίου το χειρόγραφο έχει χαθεί. Έπειτα, η Ντόροθυ, ο Ουίλλιαμ και ο Κόλεριτζ ταξίδεψαν στη Γερμανία, όπου η Ντόροθυ έγραψε το Ημερολόγιο του Αμβούργου (Hamburgh Journal).
Το Δεκέμβριο του 1799, η Ντόροθυ και ο Ουίλλιαμ εγκαταστάθηκαν στην Αγροικία Νταβ, στο Γκράσμηρ της Περιοχής των Λιμνών. Έμειναν εκεί έως τον Μάιο του 1808. Το Ημερολόγιο του Γκράσμηρ (Grasmere Journal) της Ντόροθυ εκδόθηκε το 1897 υπό την επιμέλεια του Ουίλλιαμ Άνγκους Νάιτ και παρέχει στοιχεία για τη ζωή των Ουόρντσγουορθ εκείνη την περίοδο. Το ημερολόγιο ξεκινά από το 1800 και σταματά με την ολοκλήρωση ενός σημειωματάριου το 1803 περιγράφει καθημερινές εμπειρίες της Ντόροθυ στην Περιοχή των Λιμνών. Συγκεκριμένα, παραθέτει τους περιπάτους στην ύπαιθρο και προσφέρει πορτραίτα πολλών σημαντικών λογοτεχνικών μορφών, όπως του Κόλεριτζ, του Ουόλτερ Σκοτ, του Τσαρλς Λαμπ και του Ρόμπερτ Σάουδυ. Τα ημερολόγια της περιόδου του Γκράσμηρ θεωρούνται αποσπασματικά και αρχικά προορίζονταν για ένα μικρό κοινό αποτελούμενο από τον Ουίλλιαμ και μερικούς επιλεγμένους στενούς φίλους και συγγενείς.
Διαμονή στο Ράυνταλ και τα τελευταία της χρόνια
Το 1802, η Ντόροθυ ταξίδεψε με τον Ουίλλιαμ στο Γκάλλοου Χιλ του Γιόρκσιρ για τον γάμο του με τη Μαίρυ Χάτσινσον. Η Ντόροθυ δεν παρέστη στη γαμήλια τελετή. Μετά το γάμο οι Ουόρντσγουορθ επέστρεψαν στο Γκράσμηρ. Η Ντόροθυ αφοσιώθηκε στα πέντε παιδιά του αδελφού της· μάλιστα, η πρώτη κόρη του έλαβε το όνομα της Ντόροθυ. Το 1803 συνόδευσε τον Ουίλλιαμ και τον Κόλεριτζ σε μια περιοδεία στα Σκωτσέζικα Υψίπεδα (Χάιλαντς) για έξι εβδομάδες. Το ταξίδι αυτό την ενέπνευσε να γράψει τις Αναμνήσεις από μια περιοδεία στη Σκωτία το έτος 1803 (Recollections of a Tour Made in Scotland, A.D. 1803), έργο που, σύμφωνα με την ίδια, γράφτηκε "για κάποιους φίλους που, φαίνεται, έπρεπε να είναι μαζί μας".[17] Ολοκλήρωσε το Ημερολόγιο του Γκράσμηρ το ίδιο έτος.
Το 1813 οι Ουόρντσγουορθ εγκαταστάθηκαν στο Ράυνταλ Μάουντ, στο χωριό Ράυνταλ κοντά στο Άμπλσαϊντ της Κάμπρια, όπου η Ντόροθυ έμεινε για το υπόλοιπο της ζωής της. Μαζί με τη φίλη της, Μαίρυ Μπάρκερ, σκαρφάλωσε στο Όρος Σκάφελ Πάικ το 1818, μια εμπειρία που κατέγραψε στο έργο της Μια εκδρομή πάνω στο Σκάφελ Πάικ (An Excursion up Scawfell Pike). Ακόμη, έκανε περιοδεία στις Άλπεις το 1820 και κατέγραψε τα ταξίδια στο Ημερολόγιο μιας περιοδείας στην ηπειρωτική Ευρώπη (Journal of a Tour on the Continent). Τα επόμενα χρόνια η Ντόροθυ έκανε περισσότερα ταξίδια, κυρίως στη Σκωτία όπως περιοδείες στα Χάιλαντ και το Εδιμβούργο, τα οποία γέννησαν το Ημερολόγιο της δεύτερης περιοδείας μου στη Σκωτία, 1822 (Journal of my Second Tour in Scotland, 1822).
Από το 1824 έως το 1835 η Ντόροθυ έγραφε για καθημερινά γεγονότα με συχνά κενά στα Ημερολόγια του Ράυνταλ (Rydal Journals). Αυτά τα ημερολόγια, εκτός από το τμήμα με τίτλο "Νήσος του Μαν", δεν έχουν εκδοθεί ακόμη. Το 1829 η Ντόροθυ αρρώστησε σοβαρά, ανέρρωσε για λίγο και κατέπεσε ξανά το 1831. Παρά το γεγονός ότι πάλευε με μια εκφυλιστική ασθένεια, συνέχισε να γράφει, μεταξύ των οποίων και συνθέσεις που δημοσιεύθηκαν σε συλλογές του αδελφού της. Λόγω της επιδεινωμένης υγείας η Ντόροθυ είχε παρέλθει στη φροντίδα του Ουίλλιαμ, της Μαίρυ και του προσωπικού τους στο Ράυνταλ.
Μετά το θάνατο του Ουίλλιαμ το 1850 η υγεία της Ντόροθυ συνέχισε να χειροτερεύει. Απεβίωσε τον Ιανουάριο του 1855 σε ηλικία 83 ετών. Ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του Ναού του Αγίου Οσβάλδου στο Γκράσμηρ, δίπλα στον αδελφό της.
Γραφή
Η Ντόροθυ Ουόρντσγουορθ ήταν κυρίως ημερολογιογράφος αλλά έγραψε αρκετή ποίηση χωρίς να έχει μεγάλο ενδιαφέρον να γίνει γνωστή ως ποιήτρια. Παραλίγο να εκδώσει τις Αναμνήσεις από μια περιοδεία στη Σκωτία, τις εντυπώσεις της από την εκδρομή με τον Ουίλλιαμ Ουόρντσγουορθ και τον Σάμιουελ Τέυλορ Κόλεριτζ στη Σκωτία, αλλά δεν βρήκε εκδότη. Τελικά, εκδόθηκε το 1874.
Έγραψε επίσης για την ανάβαση στο Όρος Σκάφελ Πάικ, την οποία πραγματοποίησε το 1818 μαζί με τη φίλη της, Μαίρυ Μπάρκερ, την υπηρέτρια της Μπάρκερ και δύο ντόπιους ως οδηγό και αχθοφόρο. Το έργο της Ντόροθυ χρησιμοποίησε ο αδελφός της, Ουίλλιαμ, το 1822 (και αργότερα το 1823 και το 1835), χωρίς να της αποδώσει τα εύσημα, για τον δημοφιλή οδηγό του για την Περιοχή των Λιμνών· ο οδηγός αντιγράφηκε από τη Χάρριετ Μάρτινω για τον εξίσου δημοφιλή οδηγό της (που έφτασε στην τέταρτη έκδοσή του το 1876), αλλά η Μάρτινω ονόμασε τον συγγραφέα (μονάχα τον Ουίλλιαμ Ουόρντσγουορθ). Η καταγραφή της Ντόροθυ χρησιμοποιήθηκε και σε άλλους οδηγούς και έγινε ευρέως γνωστή σε επισκέπτες της Περιοχής των Λιμνών για το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα.
Το Ημερολόγιο του Γκράσμηρ και άλλα έργα της αποδεικνύουν πόσο σημαντικά ήταν τα γραπτά της για τον αδελφό της. Ο Ουίλλιαμ βασιζόταν στις λεπτομερείς περιγραφές της φύσης και δανειζόταν ελεύθερα τμήματα από τα ημερολόγιά της. Πήρε έμπνευση από τη σημείωση της Ντόροθυ για μια επίσκεψη σε λιβάδι με νάρκισσους:
Ποτέ μου δεν είδα νάρκισσους τόσο όμορφους, μεγάλωναν ανάμεσα σε βρυώδεις πέτρες ανάμεσά τους, κάποιοι ανάπαυαν τα κεφάλια τους πάνω στις πέτρες σαν σε μαξιλάρι για να ξεκουραστούν και οι υπόλοιποι πετάγονταν και κινούνταν και χόρευαν και φαίνονταν πραγματικά σαν να γελούσαν με τον άνεμο που φυσούσε πάνω τους πάνω από τη λίμνη, φαίνονταν τόσο χαρούμενα πάντα κινούμενα, πάντα διαφορετικά. Ντόροθυ Ουόρντσγουορθ, Ημερολόγιο του Γκράσμηρ (15 Απριλίου 1802)
Στο ποίημά του Περιπλανήθηκα μονάχος σαν ένα σύννεφο ("I Wandered Lonely as a Cloud") ο Ουίλλιαμ Ουόρντσγουορθ περιγράφει μια εμπειρία που φαίνεται να μοιράστηκε με την αδελφή του ως δική του, αποκλειστική παρατήρηση. Οι παρατηρήσεις και περιγραφές της Ντόροθυ έχουν θεωρηθεί όσο ποιητικές και του αδελφού της, ίσως και περισσότερο. Στην εποχή της περιεγράφηκε ως μια από λίγους συγγραφείς που μπορούσαν να γράψουν μια σκηνή τόσο ζωντανή και πλούσια σε εικόνες.
Κριτική υποδοχή
Τα έργα της Ντόροθυ Ουόρντσγουορθ ήρθαν στο φως την εποχή που οι κριτικοί λογοτεχνίας επανεξέταζαν τον ρόλο των γυναικών στη λογοτεχνία. Η επιτυχία του Ημερολογίου του Γκράσμηρ οδήγησε σε μια ανανέωση του ενδιαφέροντος για την Ουόρντσγουορθ, και αρκετά από τα ημερολόγια και τις επιστολές της έχουν εκδοθεί. Η ακαδημαϊκός Ανν Μέλλορ έχει θεωρήσει ότι η Ουόρντσγουορθ δείχνει ένα "μοντέλο σύμπνοιας παρά ατομικού επιτεύγματος",[29] που συνήθως σχετίζεται με τον Ρομαντισμό.[30]
Επιλεγμένα έργα
Σημαντικότερα
Άλλα γραπτά
- Ημερολόγιο μιας επίσκεψης στο Αμβούργο και ενός ταξιδιού από το Αμβούργο στο Γκόσλαρ (Journal of Visit to Hamburgh and of Journey from Hamburgh to Goslar, 1798)
- Εξόρμηση στις όχθες του Ώλλσγουοτερ (Excursion on the Banks of Ullswater, 1805)
- Αφήγηση σχετικά με τον Τζορτζ και τη Σάρα Γκρην (A Narrative concerning George and Sarah Green, 1808)
- Εκδρομή στο Σκάφελ Πάικ (Excursion up Scawfell Pike, 1818)
- Ημερολόγιο μιας περιοδείας στην ηπειρωτική Ευρώπη (Journal of a Tour on the Continent, 1820)
- Ημερολόγιο της δεύτερης περιοδείας μου στη Σκωτία, 1822 (Journal of my Second Tour in Scotland, 1822)
- Ημερολόγιο μιας περιοδείας στη Νήσο του Μαν (Journal of a Tour in the Isle of Man, 1828)
- Ημερολόγια του Ράυνταλ (Rydal Journals, 1824-35, δεκαπέντε μικρά σημειωματάρια, τα περισσότερα μη δημοσιευμένα)